EUROPEJSKI TRYBUNAŁ OBRACHUNKOWY

12, rue Alcide De Gasperi

1615 Luksemburg

LUKSEMBURG

Tel. +352 4398-1

E-mail: eca-info@eca.europa.eu

Internet: http://eca.europa.eu

Twitter: @EUAuditorsECA

YouTube: EUAuditorsECA

Więcej informacji o Unii Europejskiej można znaleźć w portalu Europa (http://europa.eu).

Luksemburg: Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2015

Print | ISBN 978-92-872-2108-7 | ISSN 1831-1326 | doi:10.2865/912055 | QJ-AA-15-001-PL-C
PDF | ISBN 978-92-872-2109-4 | ISSN 2362-9584 | doi:10.2865/696398 | QJ-AA-15-001-PL-N
EPUB | ISBN 978-92-872-2102-5 | ISSN 2362-9584 | doi:10.2865/56058 | QJ-AA-15-001-PL-E

© Unia Europejska, 2015

Powielanie materiałów dozwolone pod warunkiem podania źródła.

JAK OTRZYMAĆ PUBLIKACJE UE

Publikacje bezpłatne:

•jeden egzemplarz:
w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)

•kilka egzemplarzy (lub mapy, plakaty):
w przedstawicielstwach Unii Europejskiej (http://ec.europa.eu/represent_pl.htm)
w delegaturach Unii Europejskiej w krajach poza UE: (http://eeas.europa.eu/delegations/index_pl.htm)
kontaktując się z Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_pl.htm)
lub dzwoniąc pod numer 00 800 6 7 8 9 10 11 (numer bezpłatny w całej UE) (*)

(*)Informacje są udzielane nieodpłatnie, większość połączeń również jest bezpłatna (niektórzy operatorzy, hotele lub telefony publiczne mogą naliczać opłaty).

Publikacje płatne:

•w EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu)

Pamięci Henrika Otbo, zmarłego nagle w dniu 1 lutego 2015 r. członka Europejskiego Trybunału Obrachunkowego

Henrik Otbo (narodowości duńskiej) urodził się w 1949 r. Od 1995 do 2012 r. był kontrolerem państwowym Danii. Funkcję członka Europejskiego Trybunału Obrachunkowego objął w dniu 1 marca 2012 r. Zasiadał w Izbie CEAD „Koordynacja, ocena, zapewnienie jakości i rozwój”, gdzie był odpowiedzialny przede wszystkim za rozwój i przegląd jakości kontroli.

Ze względu na wieloletnie zaangażowanie Henrika Otbo w sprawy związane z kontrolą publiczną, a w szczególności przewodnią rolę, jaką odegrał w procesie tworzenia międzynarodowych standardów najwyższych organów kontroli jako przewodniczący Komisji ds. Standardów Zawodowych INTOSAI, jego śmierć stanowi olbrzymią stratę dla Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, dawnych współpracowników z najwyższego organu kontroli Danii i całego środowiska audytorów.

Europejski Trybunał Obrachunkowy

Misja

Europejski Trybunał Obrachunkowy jest instytucją UE powołaną na mocy Traktatu w celu sprawowania kontroli nad finansami Unii. Jako zewnętrzny kontroler UE przyczynia się on do poprawy zarządzania finansami UE i pełni funkcję niezależnego strażnika interesów finansowych obywateli Unii Europejskiej, propagując rozliczalność i przejrzystość.

Wizja

Trybunał Obrachunkowy jest instytucją niezależną i dynamiczną, znaną z uczciwości i bezstronności, szanowaną ze względu na swój profesjonalizm oraz jakość i znaczenie swojej działalności, jak również oferującą zainteresowanym podmiotom zasadnicze wsparcie na drodze do poprawy zarządzania finansami UE.

Wartości

Niezależność, uczciwość i bezstronność
Profesjonalizm
Wartość dodana
Doskonałość i wydajność

Niezależność, uczciwość i bezstronność instytucji, jej członków i personelu.

Bezstronna kontrola z uwzględnieniem opinii głównych partnerów instytucjonalnych, ale bez zabiegania o instrukcje ani ulegania naciskom z zewnątrz.
Utrzymywanie wzorowych standardów zawodowych we wszystkich aspektach działalności.

Zaangażowanie w rozwój kontroli sprawowanej przez organy publiczne w UE i na całym świecie.
Sporządzanie stosownych, aktualnych sprawozdań dobrej jakości, opartych na rzetelnych ustaleniach i dowodach, podejmujących kwestie istotne dla partnerów instytucjonalnych i zawierających wyraźne i autorytatywne przesłania.

Przyczynianie się do skutecznej poprawy zarządzania na poziomie UE oraz zwiększonej rozliczalności w zakresie zarządzania funduszami unijnymi.
Docenianie jednostek, rozwijanie talentów i nagradzanie za osiągnięte wyniki.

Stosowanie skutecznej komunikacji w celu umacniania współpracy zespołowej.

Zwiększanie wydajności we wszystkich aspektach działalności.

Spis treści

Europejski Trybunał Obrachunkowy

Słowo wstępne Prezesa

Rok 2014 w skrócie

Działalność Trybunału

Zarządzanie Trybunałem

Działalność Trybunału

Sprawozdania z kontroli i inne publikacje

Stosunki z partnerami instytucjonalnymi

Współpraca z najwyższymi organami kontroli

Najważniejsze wydarzenia

Zarządzanie Trybunałem

Kolegium Trybunału

Ocena wyników Trybunału

Wsparcie działań kontrolnych

Zasoby ludzkie

Działy pomocnicze

Informacje finansowe

Kontrola i rozliczalność

Oświadczenie delegowanego urzędnika zatwierdzającego

Słowo wstępne Prezesa

Szanowni Państwo!

Rok 2014 był czasem istotnych zmian zarówno dla Unii Europejskiej, jak i dla finansów unijnych. UE powierzyła Europejskiemu Bankowi Centralnemu nadzór nad największymi bankami w strefie euro. Był to pierwszy rok obowiązywania nowych wieloletnich ram finansowych regulujących sposób wydatkowania środków z budżetu UE w latach 2014–2020. Nastąpiło też istotne odnowienie składu Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji Europejskiej, a także Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, do którego dołączyło sześciu nowych członków.

W 2014 r. Trybunał wydał rekordową liczbę sprawozdań, opinii i innych publikacji (łącznie 91). Są one owocem prac Trybunału w zakresie kontroli finansowych, kontroli zgodności i kontroli wykonania zadań, w tym kontroli związanych z nowymi uprawnieniami Trybunału w obszarze zarządzania finansami i gospodarką. Zawarte w nich liczne istotne ustalenia, wnioski i zalecenia mają na celu poprawę zarządzania finansami i rozliczalności UE w okresie programowania 2014–2020. W niniejszym sprawozdaniu z działalności przedstawiono główne wnioski płynące z tych publikacji.

Trybunał dąży do zapewnienia zainteresowanym podmiotom, na postawie doświadczeń zebranych w toku kontroli, jak najszerszej wiedzy na temat głównych wyzwań stojących przed UE na polu finansowania i realizowania polityki unijnej. W tym celu – a także aby wnieść wkład w zachodzący właśnie proces odnowy – w 2014 r. Trybunał wydał dwa przeglądy horyzontalne, które stanowią nowy rodzaj publikacji. Pierwszy z nich dotyczy luk w rozliczalności i kontroli UE, w drugim zaś przedstawiono kompleksowo wyzwania w obszarze zarządzania finansami stojące obecnie przed UE. Ponadto, w odpowiedzi na wniosek Parlamentu Europejskiego, Trybunał opublikował przegląd wyników kontroli finansowych i kontroli zgodności dotyczących wydatków w rolnictwie i w obszarze spójności w latach 2009–2013.

Celem Trybunału jest taka współpraca z partnerami, aby umożliwić im jak najlepsze wykorzystanie wyników pracy kontrolerów. W tym celu w 2014 r. Trybunał między innymi powołał członka odpowiedzialnego za stosunki międzyinstytucjonalne i rzecznika. Zorganizowano także wiele imprez, będących okazją do pogłębienia współpracy z podmiotami instytucjonalnymi wysokiego szczebla na poziomie krajowym i unijnym. Jednym z wydarzeń omówionych w niniejszym sprawozdaniu jest konferencja na temat rozliczalności UE, w której uczestniczyli liczni przedstawiciele organów odpowiedzialnych za zarządzanie środkami unijnymi i ich kontrolę, między innymi posłowie do Parlamentu Europejskiego, przedstawiciele Komisji Europejskiej i najwyższych organów kontroli, a także naukowcy. Główne przemówienie wygłosił na niej wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego i były komisarz Olli Rehn. W sprawozdaniu omówiono także wizytę delegacji członków Trybunału na Litwie. Przedstawiciele Trybunału spotkali się z posłami i rządem litewskim, a także z przedstawicielami najwyższego organu kontroli i banku centralnego Litwy.

W 2014 r. prace Trybunału i działania na rzecz jego reformy przebiegały zgodnie ze strategią na lata 2013–2017. Skrócono średni czas niezbędny do opracowania sprawozdań specjalnych oraz zredukowano liczbę pracowników zgodnie z wymogami porozumienia międzyinstytucjonalnego. Dzięki opracowaniu projektu reformy wewnętrznej stworzono także podstawy do tego, by w przyszłości zwiększyć wydajność i skuteczność pracy Trybunału. Reforma obejmie realizację zaleceń wewnętrznych grup roboczych, zaleceń sformułowanych w następstwie niezależnej zewnętrznej oceny partnerskiej praktyk Trybunału w zakresie kontroli wykonania zadań, a także zaleceń przedstawionych w sprawozdaniu Parlamentu Europejskiego na temat przyszłej roli Trybunału.

Choć siedziba Trybunału znajduje się w Luksemburgu, zespoły kontrolne docierają wszędzie tam, gdzie wydatkowane są środki unijne, w celu zgromadzenia dowodów kontroli. W niniejszym sprawozdaniu z działalności przedstawiono przegląd wizyt kontrolnych i sporządzonych w ich następstwie sprawozdań. Więcej miejsca poświęcono niedawno przeprowadzonej kontroli dotyczącej unijnego wsparcia finansowego na rzecz infrastruktury portów lotniczych w Europie. Stanowi ona doskonały przykład na to, jak w ramach kontroli wykonania zadań dokonuje się oceny oddziaływania i wartości dodanej dofinansowania ze środków unijnych, a także obrazuje wyzwania, jakim Trybunał musi sprostać w ramach realizacji swojej misji. Kontrola ta świadczy również o zaangażowaniu i profesjonalizmie pracowników Trybunału, na których fachową wiedzę i rzetelną pracę zawsze liczyć może zarówno Trybunał, jak i obywatele, w służbie których prowadzi on swą działalność.

Vítor Manuel da Silva Caldeira
Prezes

Rok 2014 w skrócie

Działalność Trybunału

•Sprawozdania roczne dotyczące budżetu UE oraz Europejskich Funduszy Rozwoju za rok budżetowy 2013;

•51 rocznych sprawozdań specjalnych za rok budżetowy 2013, dotyczących agencji, organów zdecentralizowanych oraz wspólnych przedsięwzięć, wraz z dwoma sprawozdaniami podsumowującymi;

•24 sprawozdania specjalne dotyczące poszczególnych obszarów budżetowych lub kwestii zarządzania, takich jak europejski nadzór bankowy czy infrastruktura portów lotniczych współfinansowana ze środków UE;

•7 opinii i innych publikacji poświęconych zagadnieniom dotyczącym zarządzania finansami, takim jak reforma systemu zasobów własnych UE czy analiza potencjalnych oszczędności wynikających z utrzymania tylko jednej siedziby Parlamentu Europejskiego;

•2 przeglądy horyzontalne, jeden na temat wyzwań dotyczących rozliczalności i kontroli publicznej UE, a drugi na temat zagrożeń dla zarządzania finansami UE;

•organizacja konferencji wysokiego szczebla na temat rozliczalności i kontroli publicznej UE;

•posiedzenie Komitetu Kontaktowego prezesów najwyższych organów kontroli państw członkowskich UE w Trybunale, poświęcone przede wszystkim wzmocnieniu współpracy pomiędzy krajowymi najwyższymi organami kontroli a Europejskim Trybunałem Obrachunkowym.

Zarządzanie Trybunałem

•W 2014 r. w Trybunale podjęło pracę sześcioro nowych członków – Alex Brenninkmeijer, Danièle Lamarque, Nikolaos Milionis, Phil Wynn Owen, Klaus-Heiner Lehne i Oskar Herics. Kolegium członków wybrało prezesa Vítora Caldeirę na trzecią trzyletnią kadencję i powołało Ville Itälä na członka odpowiedzialnego za stosunki międzyinstytucjonalne.

•Strategia Trybunału na lata 2013–2017 stanowiła impuls do zmian organizacyjnych: opracowano projekt reformy wewnętrznej mający na celu usprawnienie procesów kontroli i zapewnienie bardziej elastycznej organizacji wewnętrznej.

•Dalsza poprawa wydajności administracyjnej oparta na uproszczeniu procedur i przenoszeniu pracowników z działów pomocniczych do działów kontroli. Trybunał realizuje także plan w zakresie równości szans.

Siedziba Trybunału w Luksemburgu.

Działalność Trybunału

Sprawozdania z kontroli i inne publikacje

Europejski Trybunał Obrachunkowy przygotowuje trzy główne rodzaje publikacji:

•sprawozdania roczne, w których omówiono głównie wyniki prac związanych z kontrolami finansowymi i kontrolami zgodności w zakresie budżetu Unii Europejskiej i Europejskich Funduszy Rozwoju (EFR). Ponadto osobno publikowane są specjalne sprawozdania roczne dotyczące agencji, organów zdecentralizowanych i wspólnych przedsięwzięć;

•sprawozdania specjalne publikowane przez cały rok, przedstawiające wyniki kontroli wybranych obszarów działalności UE lub kwestii związanych z zarządzaniem. Są one głównie efektem przeprowadzonych kontroli wykonania zadań;

•opinie na temat nowych lub zmienianych aktów prawnych mających wpływ na zarządzanie finansami oraz inne publikacje przekrojowe, sporządzane albo z własnej inicjatywy Trybunału, albo na wniosek innych instytucji.

W 2014 r. Trybunał wydał największą jak dotąd liczbę publikacji, a także stworzył nowe ich rodzaje. Sprawozdania roczne są nadal źródłem dużej ilości informacji analitycznych, a także stanowią kompleksową prezentację wyników dorocznych kontroli finansowych i kontroli zgodności. W 2014 r. Trybunał w większym stopniu skoncentrował się na osiąganiu wyników, dzięki czemu mógł przekazać władzy budżetowej UE bardziej szczegółowe wnioski na temat jakości wykonania budżetu UE. W celu uzupełnienia sprawozdań rocznych Trybunał po raz pierwszy opublikował streszczenie wyników kontroli w obszarach objętych zarządzaniem dzielonym: w rolnictwie i obszarze spójności za lata 2009–2013, zapewniając tym samym perspektywę wieloletnią. Inną dużą zmianą było opracowanie nowego rodzaju publikacji – przeglądów horyzontalnych. Zawierają one informacje i analizy istotnych kwestii oparte na zgromadzonej przez Trybunał wiedzy w zakresie kontroli. W 2014 r. Trybunał opublikował dwa takie przeglądy, z których pierwszy dotyczył głównych wyzwań związanych z rozliczalnością i kontrolą publiczną stojących przed UE, a drugi przedstawiał zagrożenia dla zarządzania finansami UE.

| 2012 | 2013 | 2014
Sprawozdania roczne dotyczące budżetu UE i EFR | 2 | 2 | 2
Specjalne sprawozdania roczne dotyczące agencji i organów zdecentralizowanych UE | 50 | 50 | 51
Sprawozdania specjalne | 25 | 19 | 24
Opinie i inne publikacje | 10 | 6 | 14
Razem | 87 | 77 | 91

Pełne wersje wszystkich sprawozdań, opinii i przeglądów horyzontalnych są dostępne na stronie internetowej Trybunału (eca.europa.eu) w 23 językach urzędowych UE.

Wizyty kontrolne w 2014 r.

Chociaż znaczna część prac kontrolnych prowadzona jest w siedzibie Trybunału w Luksemburgu, kontrolerzy przeprowadzają też wizyty kontrolne w organach administracji państw członkowskich, u innych odbiorców funduszy UE (w tym także w siedzibach organizacji międzynarodowych, jak np. w siedzibie Światowej Organizacji Zdrowia w Szwajcarii) oraz w agencjach i organach UE. Wizyty te odbywają się zwykle w celu uzyskania bezpośrednich dowodów od podmiotów zajmujących się przetwarzaniem środków UE, zarządzaniem nimi i ich wypłacaniem oraz od beneficjentów końcowych, którzy te środki otrzymują. Zespoły kontrolne z zasady składają się z dwóch lub trzech kontrolerów, a wizyty trwają zwykle od kilku dni do dwóch tygodni, w zależności od rodzaju kontroli i czasu potrzebnego na podróż. Wizyty kontrolne na terytorium UE często odbywają się we współpracy z najwyższymi organami kontroli danego państwa członkowskiego.

Częstotliwość oraz intensywność prac kontrolnych w poszczególnych państwach członkowskich i w krajach beneficjentach zależy od rodzaju kontroli oraz wyników doboru próby. Liczba i czas trwania wizyt kontrolnych w poszczególnych krajach mogą być zatem różne i zmieniać się z roku na rok.

W 2014 r. kontrolerzy Trybunału spędzili na wizytach kontrolnych 4915 dni, w państwach członkowskich i poza obszarem Unii, zbierając dowody w ramach kontroli przeprowadzanych na potrzeby sprawozdań rocznych i wybranych zadań kontrolnych (sprawozdania specjalne). Ponadto kontrolerzy spędzili wiele czasu, przeprowadzając kontrole w instytucjach UE w Brukseli i Luksemburgu, a także w siedzibach zdecentralizowanych agencji i organów na terenie UE. W 2014 r. kontrolerzy Trybunału spędzili na wizytach kontrolnych mniej dni niż w latach poprzednich. Świadczy to o większej wydajności pracy i zwiększonym wykorzystaniu takich technologii, jak wideokonferencje.

Kontrolerzy Trybunału podczas kontroli obiektów infrastruktury wykorzystywanej na potrzeby towarowego transportu morskiego.

Kontrolerzy unijni
spędzili

4915 dni

na wizytach
kontrolnych

Liczba dni spędzonych na wizytach kontrolnych w 2014 r.

Sprawozdanie roczne dotyczące wykonania budżetu UE za 2013 r.

W 2014 r. większość prac Trybunału związanych z kontrolą finansową oraz kontrolą zgodności dotyczyła wykonania budżetu UE za 2013 r. W dniu 5 listopada 2014 r. opublikowano sporządzone na ich podstawie sprawozdanie roczne za 2013 r. i przekazano je partnerom Trybunału, takim jak Parlament Europejski i Komisja Kontroli Budżetowej (CONT) Parlamentu Europejskiego, Rada Unii Europejskiej (Rada do spraw Gospodarczych i Finansowych), parlamenty i rządy krajowe, a także media.

Celem sprawozdania rocznego jest przedstawienie ustaleń i wniosków, które będą pomocne dla Parlamentu Europejskiego, Rady i opinii publicznej w ocenie jakości zarządzania finansami UE, a także przedstawienie zaleceń mających służyć poprawie sytuacji. Centralnym punktem sprawozdania rocznego za 2013 r. było – wydane po raz dwudziesty – poświadczenie wiarygodności (DAS) na temat wiarygodności rozliczeń UE oraz prawidłowości transakcji leżących u ich podstaw. Sprawozdanie to dostarczyło większej ilości informacji na temat efektywności wydatkowania środków UE, a także na temat sprawozdawczości Komisji dotyczącej uzyskiwanych wyników.

4,7%

szacowany poziom
błędu w budżecie UE

Prezes Caldeira wręcza sprawozdanie roczne Trybunału za 2013 r. przewodniczącemu Parlamentu Europejskiego Martinowi Schulzowi.

Najważniejsze wnioski zawarte w sprawozdaniu rocznym za 2013 r.

οW odniesieniu do wiarygodności rozliczeń Unii Europejskiej za rok budżetowy 2013 Europejski Trybunał Obrachunkowy wydał opinię bez zastrzeżeń. Dochody za 2013 r. jako całość są legalne i prawidłowe, podobnie jak zobowiązania.

οW płatnościach za 2013 r. wystąpił istotny poziom błędu. Z tego też względu Trybunał wydał negatywną opinię na temat ich legalności i prawidłowości. W odniesieniu do płatności za 2013 r. szacowany poziom błędu – stanowiący miarę poziomu nieprawidłowości – wyniósł 4,7%, a więc był zbliżony do szacowanego poziomu błędu z 2012 r. (4,8%) i utrzymywał się powyżej progu istotności wynoszącego 2%.

οDwa najbardziej narażone na błędy obszary wydatków stanowiły „Polityka regionalna, transport i energia” (szacowany poziomu błędu w wysokości 6,9%) i „Rozwój obszarów wiejskich, środowisko naturalne, rybołówstwo i zdrowie” (szacowany poziomu błędu 6,7%). W całości wydatków podlegających zarządzaniu dzielonemu szacowany poziom błędu wyniósł 5,2%.

οW sumie zbadane systemy nadzoru i kontroli były częściowo skuteczne pod względem zapewnienia prawidłowości płatności, przy czym zaznaczyły się wyraźne różnice między poszczególnymi państwami członkowskimi. Tak jak w 2012 r., w przypadku znacznego odsetka transakcji, w których stwierdzono błędy w obszarach objętych zarządzaniem dzielonym, organy państw członkowskich dysponowały wystarczającymi informacjami, aby wykryć i skorygować te błędy przed wystąpieniem do Komisji o zwrot kosztów.

οDziałania korygujące i odzyskiwanie środków podjęte przez organy państw członkowskich i przez Komisję miały pozytywny wpływ na szacowany poziom błędu. Gdyby nie podjęto tego rodzaju działań, ogólny szacowany poziom błędu wyniósłby 6,3%.

οPrzy wydatkowaniu środków UE w okresie programowania 2007–2013 więcej uwagi poświęcano absorpcji (na zasadzie „wykorzystać, bo przepadną”) i zgodności formalnej niż dobrym wynikom. Ten brak ukierunkowania na uzyskiwanie wyników stanowi podstawową wadę koncepcyjną znacznej części budżetu UE.

Wyniki badania transakcji w odniesieniu do obszarów wydatków UE w 2013 r.

Tabela pochodząca z publikacji „Kontrola UE za 2013 r. w skrócie” dostępnej na stronie Trybunału (eca.europa.eu).

Rolnictwo i obszar spójności: przegląd wydatków UE w latach 2007–2013

W 2014 r. wraz ze sprawozdaniami rocznymi Trybunał po raz pierwszy opublikował – w 23 językach urzędowych UE – dokument ramowy dotyczący dwóch głównych obszarów wydatkowania, rolnictwa i obszaru spójności, przedstawiający ustalenia leżące u podstaw poświadczenia wiarygodności w perspektywie wieloletniej. W tym dokumencie podsumowano wnioski dotyczące zarządzania finansami UE i ich kontroli sformułowane na podstawie doświadczeń w minionym okresie wydatkowania oraz wyniki kontroli przeprowadzonych przez Trybunał. Przedstawiono też wyzwania na nowy okres wydatkowania obejmujący lata 2014–2020. Dokument ten sporządzono w odpowiedzi na wniosek Parlamentu Europejskiego, by zapewnić informacje na temat wydatków objętych zarządzaniem dzielonym w odniesieniu do poszczególnych krajów.

Najważniejsze wnioski

οW zakresie wydatków objętych zarządzaniem dzielonym (z wyjątkiem wsparcia rynku i pomocy bezpośredniej dla rolników) ryzyko wynika przede wszystkim z nacisku na wydatkowanie środków.

οGłówne rodzaje ryzyka w zakresie prawidłowości wydatków w obszarze rolnictwa dotyczą niekwalifikowalnych gruntów, zwierząt lub niekwalifikowalnych kosztów, na podstawie których dokonano wypłaty dofinansowania; niekwalifikowalnych beneficjentów otrzymujących dofinansowanie oraz nieprawidłowego wyliczenia wysokości dofinansowania. Istotny wpływ na zwiększenie ryzyka w zakresie wydatków na rozwój obszarów wiejskich mają z kolei przypadki naruszenia wymogów rolnośrodowiskowych i nieprzestrzegania specjalnych wymogów obowiązujących w projektach inwestycyjnych oraz przepisów dotyczących udzielania zamówień.

οJeśli chodzi o wydatki w obszarze spójności, najistotniejszym czynnikiem ryzyka są przypadki naruszenia unijnych lub krajowych przepisów dotyczących udzielania zamówień publicznych. Drugim pod względem znaczenia źródłem ryzyka są sytuacje, gdy wydatki (lub projekty) nie kwalifikują się do objęcia dofinansowaniem UE.

οSystemy kontroli wymagają co prawda znacznych ulepszeń, główne wyzwanie polega jednak na podjęciu działań w celu ułatwienia zarządzania programami. Trybunał wykrywa błędy we wszystkich państwach członkowskich UE. Do wielu błędów dochodzi dlatego, że ogólna struktura zarządzania i kontroli jest złożona.

οChoć odnotowano poprawę w zakresie prowadzonej przez organy państw członkowskich sprawozdawczości na temat ryzyka i błędów, przed Komisją w dalszym ciągu stoją poważne wyzwania związane z zapewnieniem wiarygodności tych informacji.

οMożliwe jest, że zmiany w przepisach przyjętych na nowy okres nie będą miały ogólnie rzecz biorąc większego wpływu na poziom ryzyka.

Sprawozdanie roczne dotyczące Europejskich Funduszy Rozwoju za 2013 r.

Europejskie Fundusze Rozwoju (EFR) są finansowane przez państwa członkowskie, jednak ich funkcjonowanie jest regulowane na podstawie osobnego rozporządzenia finansowego, a zarządzanie nimi nie wchodzi w zakres budżetu ogólnego UE. Za realizację finansową operacji finansowanych ze środków EFR odpowiedzialna jest Komisja Europejska.

EFR są głównym instrumentem pomocy Unii Europejskiej w zakresie współpracy na rzecz rozwoju z państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) oraz krajami i terytoriami zamorskimi (KTZ) na mocy umowy z Kotonu zawartej w 2000 r. Wydatki koncentrują się na działaniach mających na celu ograniczenie i – ostatecznie – wyeliminowanie ubóstwa, co jest zgodne z celami zrównoważonego rozwoju oraz stopniowego włączania krajów AKP i KTZ w gospodarkę światową. Prowadzona współpraca opiera się na trzech wzajemnie powiązanych i uzupełniających się filarach: współpracy na rzecz rozwoju, współpracy gospodarczej i handlowej oraz wymiarze politycznym.

Sprawozdanie roczne za 2013 r. dotyczące EFR zostało opublikowane razem ze sprawozdaniem dotyczącym budżetu UE w dniu 5 listopada 2014 r. Zawierało ono wydane po raz dwudziesty poświadczenie wiarygodności dotyczące EFR.

Trybunał ustalił, że sprawozdanie za 2013 r. rzetelnie przedstawia sytuację finansową EFR oraz wyniki ich transakcji, przepływy pieniężne i zmiany stanu aktywów netto. Trybunał oszacował, że poziom błędu w płatnościach z EFR za rok budżetowy 2013 wyniósł 3,4%, co oznacza wzrost w porównaniu z 3,0% w 2012 r.

Specjalne sprawozdania roczne za 2013 r.

W 2014 r. Trybunał sporządził i opublikował 51 specjalnych sprawozdań rocznych za rok budżetowy 2013. Dotyczyły one 41 europejskich agencji zdecentralizowanych, agencji wykonawczych i innych organów, siedmiu europejskich wspólnych przedsiębiorstw badawczych, a także Europejskiego Banku Centralnego, Szkół Europejskich i infrastruktury łączności „Sisnet”.

Trybunał opublikował także dwa sprawozdania podsumowujące, w których przedstawiono wyniki dorocznych kontroli za rok budżetowy 2013 – jedno dotyczące agencji i innych organów, a drugie – wspólnych przedsiębiorstw badawczych. Te dwa dokumenty ułatwiające analizę i dokonywanie porównań zostały przedłożone przewodniczącemu Parlamentu Europejskiego, Komisji Kontroli Budżetowej Parlamentu Europejskiego, Radzie do Spraw Ogólnych i Komitetowi Budżetowemu Rady. Wraz ze specjalnymi sprawozdaniami rocznymi są one dostępne na stronie internetowej Trybunału (eca.europa.eu).

Agencje, organy zdecentralizowane i wspólne przedsięwzięcia UE tworzone są na mocy ustawodawstwa UE do celów wykonywania zadań specjalnych i są rozmieszczone na terenie całej Unii Europejskiej. Działają w wielu obszarach takich jak bezpieczeństwo, zdrowie, badania naukowe, finanse, migracja i podróże. Każdy z nich ma swój własny mandat, zarząd, dyrekcję, personel i budżet. Choć ryzyko finansowe w przypadku agencji, organów zdecentralizowanych i wspólnych przedsiębiorstw jest stosunkowo niewielkie w porównaniu z ogólnym budżetem UE, ryzyko utraty reputacji przez Unię jest wysokie – są one bowiem bardzo wyeksponowane w państwach członkowskich i mają duży wpływ na kształtowanie polityki i proces podejmowania decyzji oraz realizację programów w obszarach o istotnym znaczeniu dla obywateli europejskich.

51

specjalnych sprawozdań
rocznych opublikowanych
w ciągu roku

W odniesieniu do wszystkich 41 agencji i innych organów Trybunał wydał opinię bez zastrzeżeń na temat wiarygodności rozliczeń za 2013 r. Transakcje leżące u podstaw tych rozliczeń były legalne i prawidłowe we wszystkich istotnych aspektach w odniesieniu do wszystkich agencji i innych organów z wyjątkiem dwóch: Trybunał wydał opinię z zastrzeżeniem w odniesieniu do Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT) i Europejskiej Agencji Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach (Frontex). Dodatkowo wszystkie siedem wspólnych przedsiębiostw przedstawiło wiarygodne rozliczenia za 2013 r., lecz w trzech przypadkach Trybunał wydał opinię z zastrzeżeniem na temat legalności i prawidłowości transakcji leżących u podstaw ich rozliczeń. Dotyczyło to przedsiębiorstw: ARTEMIS (systemy wbudowane), ENIAC (nanoelektronika) oraz IMI (wspólna inicjatywa technologiczna w zakresie leków innowacyjnych).

W odniesieniu do Szkół Europejskich Trybunał nie był w stanie stwierdzić, czy w ich skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym za 2013 r. wystąpiły istotne zniekształcenia, co wynikało z utrzymujących się uchybień w zakresie rachunkowości i kontroli.

Trybunał przeprowadził kontrolę działań Europejskiego Banku Centralnego na rzecz ograniczenia śladu węglowego i ustalił, że EBC przedsięwziął co prawda środki w celu ograniczenia negatywnego wpływu swojej działalności administracyjnej na środowisko, lecz konieczne jest podjęcie dalszych starań i działań.

Agencja UE – Urząd Harmonizacji Rynku Wewnętrznego, Alicante, Hiszpania.

Sprawozdania specjalne opublikowane w 2014 r.

Oprócz sprawozdań rocznych i specjalnych sprawozdań rocznych Trybunał przez cały rok publikuje sprawozdania specjalne prezentujące wyniki kontroli wykonania zadań i kontroli zgodności dotyczących wybranych obszarów budżetowych lub kwestii zarządzania. Trybunał wybiera i opracowuje te zadania kontrolne w taki sposób, aby miały one jak największe oddziaływanie, co pozwala na optymalne wykorzystanie zasobów Trybunału.

Wybierając tematy, Trybunał bierze pod uwagę:

•ryzyko nieprawidłowości lub niskiej wydajności w obszarze wydatków lub polityki;

•możliwość wniesienia przez Trybunał wartości dodanej za pomocą kontroli;

•interes polityczny i społeczny.

24

sprawozdania specjalne

opublikowane w 2014 r.

Najważniejsze etapy w wybranych kontrolach wykonania zadań lub kontrolach zgodności

Poniżej przedstawiono pokrótce 24 sprawozdania specjalne opublikowane przez Trybunał w 2014 r., uporządkowane według odpowiednich działów wieloletnich ram finansowych na lata 2014–2020 – wieloletniego budżetu UE.

Inteligentny wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu

Inteligentny wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu obejmuje dwa obszary:

Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia obejmuje środki finansowe na badania naukowe i innowacje; edukację i szkolenia; transeuropejskie sieci energetyczne, transportowe i telekomunikacyjne; politykę społeczną; rozwój przedsiębiorstw itp. Wydatki UE przeznaczone na wspieranie konkurencyjności na rzecz wzrostu i zatrudnienia na lata 2014–2020 wynoszą – w cenach bieżących – 142 mld euro (13% ogólnego budżetu UE).

Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna obejmuje politykę regionalną, której celem jest pomoc najsłabiej rozwiniętym krajom i regionom UE w osiągnięciu poziomu rozwoju pozostałych krajów UE, poprawa konkurencyjności wszystkich regionów i rozwój współpracy pomiędzy nimi. Zaplanowane wydatki w ramach polityki spójności na lata 2014–2020 wynoszą – w cenach bieżących – 367 mld euro (34% ogólnego budżetu UE).

W 2014 r. Trybunał opublikował następujące sprawozdania specjalne dotyczące tego obszaru działalności:

•Efektywność projektów w zakresie miejskiej komunikacji zbiorowej, które uzyskały wsparcie UE (nr 1/2014) – Przedstawiono ocenę realizacji i efektywności projektów w zakresie miejskiej komunikacji zbiorowej, które uzyskały dofinansowanie ze środków funduszy strukturalnych UE, a także oceniono, czy projekty te spełniają potrzeby użytkowników i czy zrealizowano założenia projektowe.

W wyniku kontroli ustalono, że dwie trzecie projektów w zakresie miejskiej komunikacji zbiorowej, które uzyskały dofinansowanie ze środków funduszy strukturalnych UE, było wykorzystywanych w niedostatecznym stopniu. Za dwie najważniejsze przyczyny takiego stanu rzeczy uznano uchybienia w koncepcji projektów i nieodpowiednią politykę w zakresie mobilności. To niedostateczne wykorzystanie z reguły nie było jednak monitorowane przez promotorów ani organy krajowe. Ogólnie rzecz biorąc, w większości projektów infrastruktura i pojazdy zostały zrealizowane zgodnie ze specyfikacją. Wystąpiły co prawda znaczne opóźnienia i przekroczenie limitu wydatków, jednak niemal wszystkie skontrolowane projekty po ukończeniu spełniały potrzeby użytkowników.

Europejskie miasta muszą doprowadzić do poprawy mobilności oraz do zmniejszenia zatorów komunikacyjnych, liczby wypadków i zanieczyszczeń za pomocą odpowiedniej polityki lokalnej w tym zakresie. UE przeznaczyła 10,7 mld euro na komunikację miejską w latach 2000–2006 i 2007–2013. Współfinansowane projekty pomagają miastom w rozwijaniu środków komunikacji zbiorowej, np. metra, tramwajów i autobusów.

Tramwaje i autobusy to główne środki transportu miejskiego.

•Wsparcie z funduszy polityki spójności na rzecz wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych – czy osiągnięto dobre rezultaty? (nr 6/2014) – Oceniono realizację celów za pomocą dwóch najważniejszych źródeł finansowania przeznaczonego na propagowanie energii ze źródeł odnawialnych – Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Funduszu Spójności (FS). W tym celu zbadano, czy fundusze przyznano na dobrze wyselekcjonowane, efektywne kosztowo, dojrzałe i racjonalne pod względem celów projekty dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych oraz w jakim stopniu środki te przełożyły się na dobre rezultaty przyczyniające się do osiągnięcia celów strategii „Europa 2020” w zakresie energii ze źródeł odnawialnych.

W wyniku kontroli stwierdzono, że jeżeli finansowanie unijne ma przynieść jak największy wkład w osiąganie celów, konieczne jest wprowadzenie usprawnień. Skontrolowane projekty zapewniły uzyskanie oczekiwanych produktów, a większość z nich była w momencie wyboru wystarczająco dojrzała i gotowa do realizacji. Nie stwierdzono przypadków poważnego przekroczenia kosztów lub znacznych opóźnień, a moce wytwórcze energii ze źródeł odnawialnych zainstalowano zgodnie z planem i rozpoczęto ich eksploatację. Jednak zakładane rezultaty w zakresie produkcji energii nie we wszystkich przypadkach zostały osiągnięte bądź nie zawsze były odpowiednio mierzone. Ogólna relacja kosztów do korzyści nie była optymalna, ponieważ efektywność kosztowa nie była nadrzędną zasadą w procesie planowania i realizacji projektów, a wydatki w tym zakresie przyniosły niewielką wartość dodaną UE.

Rada Unii Europejskiej wyznaczyła wiążący cel unijny zakładający 20% udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto do 2020 r. W latach 2007–2013 na energię ze źródeł odnawialnych przeznaczono z EFRR i FS około 4,7 mld euro.

•Czy ze środków EFRR skutecznie wspierano rozwój inkubatorów przedsiębiorczości? (nr 7/2014) – Oceniono, czy inkubatory przedsiębiorczości współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) z powodzeniem wspierały nowe przedsiębiorstwa o wysokim potencjale wzrostu.

W wyniku kontroli stwierdzono, że pod względem finansowym UE w znacznym stopniu przyczyniała się do tworzenia infrastruktury inkubatorów przedsiębiorczości, w szczególności w państwach członkowskich, w których ten rodzaj wsparcia przedsiębiorczości jest stosunkowo rzadki. Jednakże wyniki działalności skontrolowanych inkubatorów były skromne. Świadczenie usług inkubacji odbywało się w ograniczonym zakresie z powodu problemów finansowych i niskiego poziomu działalności inkubacyjnej. Wynikało to głównie z braku wiedzy fachowej na temat zarządzania praktykami inkubacji oraz z niedociągnięć w systemach zarządzania.

Inkubatory przedsiębiorczości mają za zadanie wspierać skuteczne tworzenie i dalszy rozwój nowych przedsiębiorstw. W rezultacie zapewnienie MŚP wsparcia staje się w ostatnich latach coraz ważniejszym priorytetem politycznym. Wydatki z budżetu UE w tym obszarze w latach 2007–2013 wyniosły 38 mld euro.

Budynek „Delta” we Wrocławskim Parku Technologicznym współfinansowany ze środków EFRR. Architekt: Anna Kościuk.

•Czy EFRR jest skutecznym narzędziem finansowania projektów bezpośrednio wspierających różnorodność biologiczną w ramach unijnej strategii ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r.? (nr 12/2014) – Zbadano, czy państwa członkowskie wykorzystały finansowanie dostępne w ramach EFRR do bezpośredniego wspierania różnorodności biologicznej oraz oceniono, czy współfinansowane projekty skutecznie przyczyniały się do powstrzymania utraty różnorodności biologicznej.

W wyniku kontroli stwierdzono, że państwa członkowskie wykorzystały środki z EFRR na finansowanie tych projektów w mniejszym stopniu niż na inne obszary wydatkowania ze środków EFRR. Jeżeli EFRR ma być wciąż użytecznym narzędziem realizacji unijnej strategii w zakresie powstrzymania utraty różnorodności biologicznej do 2020 r., Komisja powinna w większym stopniu wspierać państwa członkowskie we wdrażaniu konkretnych planów ochrony i zarządzania dotyczących siedlisk i gatunków. Współfinansowane projekty były zasadniczo zgodne z priorytetami w zakresie różnorodności biologicznej określonymi na poziomach krajowym i unijnym. Jednakże ocena ich skuteczności została ograniczona przez to, że większość państw członkowskich nie wprowadziła ani wskaźników rezultatu, ani systemów monitorowania, aby ocenić rozwój siedlisk i gatunków.

Ochrona różnorodności biologicznej jest kluczowym priorytetem UE. Z uwagi na nieosiągnięcie wcześniejszego celu dotyczącego powstrzymania utraty różnorodności biologicznej w Europie do 2010 r., Rada zatwierdziła nową strategię na okres do 2020 r. W okresie programowania 2007–2013 przeznaczono 2,8 mld euro w ramach EFRR na bezpośrednie wspieranie różnorodności biologicznej i ochronę przyrody.

•Czy wsparcie ze środków EFRR na rzecz MŚP w obszarze handlu elektronicznego jest skuteczne? (nr 20/2014) – Oceniono, czy programy operacyjne stanowiły dobrą podstawę, aby skutecznie wesprzeć działania w zakresie handlu elektronicznego ukierunkowane na małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), czy instytucje zarządzające w odpowiedni sposób wybrały i monitorowały projekty w zakresie handlu elektronicznego oraz czy projekty, które uzyskały dofinansowanie ze środków EFRR, zostały skutecznie wdrożone i przyniosły wymierne korzyści.

W wyniku kontroli stwierdzono, że wsparcie ze środków EFRR na rzecz MŚP w zakresie handlu elektronicznego – czyli zakupu i sprzedaży dóbr drogą internetową – miało wpływ na zwiększenie dostępności oferowanych przez nie usług online. Wskutek niedoskonałości narzędzi monitorowania nie można było jednak ocenić, w jakim stopniu wsparcie ze środków EFRR przyczyniło się do realizacji krajowych i unijnych celów w zakresie technologii informacyjnej. Niewydolne procedury wyboru w państwach członkowskich oznaczają, że współfinansowano wiele projektów, w przypadku których istnieje małe prawdopodobieństwo, że zapewnią gospodarne wykorzystanie środków. Zarządzający programami skupili się w większym stopniu na wykorzystaniu środków (produktach) niż na osiąganiu rezultatów.

Komisja Europejska promuje handel elektroniczny w ramach Europejskiej agendy cyfrowej. W latach 2007–2013 ze środków EFRR przeznaczono 3 mld euro na pomoc małym przedsiębiorstwom w lepszym wykorzystywaniu technologii informacyjno-komunikacyjnych.

Krótki film dotyczący sprawozdania specjalnego nr 20/2014 pt. „Czy wsparcie ze środków EFRR na rzecz MŚP w obszarze handlu elektronicznego jest skuteczne?” na kanale EUauditorsECA w serwisie Youtube.

Kontrola wykonania zadań w pigułce: Infrastruktura portów lotniczych współfinansowana ze środków UE: znikome korzyści w stosunku do kosztów (nr 21/2014)

Zamknięta część zbyt dużego terminalu w porcie lotniczym Fuerteventura.

Natężenie ruchu lotniczego w Europie od wielu lat wzrasta. Szacuje się, że do 2030 r. zwiększy się ono niemal dwukrotnie. Choć celem unijnej polityki transportu lotniczego jest przezwyciężenie problemów związanych z przepustowością poprzez budowę dodatkowej infrastruktury, lepsze wykorzystanie istniejących obiektów, optymalizację usług portów lotniczych, a także integrowanie innych rodzajów transportu, Europa nie będzie w stanie zaspokoić znacznej części tego popytu ze względu na niedobór dróg startowych i infrastruktury naziemnej.

Obecnie w Europie istnieje ponad 500 komercyjnych portów lotniczych, które w sposób pośredni lub bezpośredni dają zatrudnienie ponad milionowi osób, a także – wraz z liniami lotniczymi – zapewniają wkład do europejskiej gospodarki w wysokości ponad 140 mld euro. Projekty w zakresie infrastruktury portów lotniczych stanowią ważny obszar wydatkowania środków z budżetu unijnego: w okresach programowania 2000–2013 UE przeznaczyła na takie projekty 4,5 mld euro, z czego ponad 2,8 mld pochodziło z funduszy polityki spójności.

Trybunał przeprowadził kontrolę wykonania zadań dotyczącą wsparcia tych projektów, aby zbadać, czy istniała dowiedziona potrzeba takich inwestycji, czy prace budowlane ukończono na czas i w ramach budżetu oraz czy nowa lub zmodernizowana infrastruktura została w pełni wykorzystana. Oceniono także, czy inwestycje doprowadziły do wzrostu liczby pasażerów i poprawy jakości obsługi klienta oraz czy działalność dofinansowanych portów lotniczych była rentowna.

Kontrola odbyła się w okresie od maja 2013 r. do października 2014 r. i objęła 20 portów lotniczych współfinansowanych ze środków UE w Estonii, Grecji, we Włoszech, w Polsce i Hiszpanii. Na porty te w latach 2000–2013 przeznaczono ponad 600 mln euro ze środków UE. Zespół kontrolny dokonał przeglądu właściwych przepisów, dokumentów pięciu państw członkowskich dotyczących planowania transportu lotniczego oraz publikacji głównych stowarzyszeń branżowych. Co najważniejsze, zespół kontrolny przeprowadził wizyty kontrolne w 20 portach lotniczych w celu zebrania bezpośrednich dowodów i oceny produktów, wykorzystania, rezultatów i oddziaływania projektów finansowanych ze środków UE oraz sytuacji finansowej portów lotniczych.

Stwierdzono, że inwestycje w portach lotniczych współfinansowane ze środków UE przyniosły znikome korzyści w stosunku do kosztów. Dofinansowaniem objęto zbyt wiele portów lotniczych, położonych często w niewielkiej odległości od siebie i posiadających podobną infrastrukturę, a dofinansowane obiekty infrastruktury były niejednokrotnie zbyt duże. W przypadku zaledwie połowy skontrolowanych portów lotniczych zdołano zwiększyć liczbę pasażerów. Jeżeli chodzi o poprawę jakości obsługi klienta lub o korzyści gospodarczo-społeczne, takie jak stworzenie dodatkowych miejsc pracy, to albo nie dokonano ich pomiarów, albo nie zostały one wykazane na podstawie odpowiednich dowodów.

Ustalono także, że siedem portów lotniczych nie jest samowystarczalnych pod względem finansowym i trudno im będzie kontynuować działalność bez wsparcia ze środków publicznych. Zespół kontrolny stwierdził, że w przypadku większości skontrolowanych portów lotniczych doszło do opóźnień w budowie oraz w ostatecznym oddaniu infrastruktury do użytku. Niemal w połowie portów lotniczych odnotowano przekroczenie kosztów, w wyniku czego państwa członkowskie musiały wydać z budżetów krajowych niemal 100 mln euro więcej, niż początkowo planowano.

Państwa członkowskie nie skoordynowały dobrze finansowania, gdyż większość z nich nie sporządziła strategicznych długofalowych planów rozwoju portów lotniczych. Ponadto finansowanie nie było w wystarczającym stopniu nadzorowane przez Komisję, która w zasadzie nie posiada informacji na temat tego, jakie porty lotnicze zostały dofinansowane, ani jakie kwoty przeznaczono na ten cel. W takiej sytuacji Komisja nie jest w stanie uzyskać pełnego obrazu wszystkich inwestycji UE w portach lotniczych, a ponadto ma ograniczone możliwości monitorowania i dopilnowania, aby działania polityczne w tym zakresie zostały właściwie zaprojektowane i zrealizowane.

Na podstawie powyższych ustaleń Trybunał zalecił, aby poczynając od okresu programowania 2014–2020 Komisja dopilnowała, by państwa członkowskie przydzielały środki UE jedynie na infrastrukturę tych portów lotniczych, które są rentowne i dla których przeprowadzono odpowiednią ocenę potrzeb inwestycyjnych i właściwie wykazano te potrzeby. Trybunał zalecił także, aby w państwach członkowskich przyjęto spójne regionalne, krajowe lub ponadnarodowe plany rozwoju portów lotniczych, aby w ten sposób uniknąć nadmiernej przepustowości, powielania i nieskoordynowanych inwestycji w infrastrukturę portów lotniczych.

W swoich odpowiedziach Komisja zapewniła, że wyciągnęła odpowiednie wnioski, w następstwie czego w odnośnych przepisach na okres programowania 2014–2020 przyjęła radykalnie inne podejście. Sprawozdanie zostało przedstawione na forum Parlamentu Europejskiego, który w pełni przychylił się do wniosków i zaleceń Trybunału.

Publikacji sprawozdania towarzyszyło duże zainteresowanie ze strony mediów. Sprawozdanie wzbudziło największe zainteresowanie mediów w Hiszpanii, lecz trafiło ono także na czołówki największych gazet międzynarodowych, było omawiane w telewizji oraz w mediach społecznościowych.

Od lewej: Afonso de Castro Malheiro, Jasmine Mitterbuchner, Patrick Weldon, Mircea Radulescu, Pietro Puricella, Joël Costantzer, George Pufan (członek Trybunału odpowiedzialny za sprawozdanie), Fernando Pascual Gil, Luc T’Joen, Tomasz Plebanowicz, Lorenzo Pirelli, Efstratios Varetidis, Jelena Magermane, Erki Must.

Trwały wzrost gospodarczy: zasoby naturalne

UE ma szeroki zakres odpowiedzialności politycznej w dziedzinie rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich, rybołówstwa i środowiska. Planowane wydatki na lata 2014–2020 wynoszą – w cenach bieżących – 420 mld euro, co stanowi 39% ogólnego budżetu UE.

Trzy czwarte wydatków obejmuje płatności bezpośrednie dla rolników i wsparcie rynków rolnych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG), stanowiącego „pierwszy filar” wspólnej polityki rolnej (WPR). Jedną piątą środków przeznacza się na rozwój obszarów wiejskich, który finansowany jest z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), stanowiącego „drugi filar” WPR. Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich podlegają zarządzaniu dzielonemu między Komisję a państwa członkowskie.

W 2014 r. Trybunał opublikował następujące sprawozdania specjalne dotyczące tego obszaru działalności:

•Włączenie celów polityki wodnej UE do WPR: częściowy sukces (nr 4/2014) – Oceniono, czy cele polityki wodnej UE zostały z powodzeniem uwzględnione we wspólnej polityce rolnej (WPR).

W wyniku kontroli stwierdzono, że UE osiągnęła jedynie częściowy sukces w zakresie włączania celów polityki wodnej do WPR. Istnieją uchybienia dotyczące dwóch instrumentów (zasada wzajemnej zgodności i finansowanie w ramach rozwoju obszarów wiejskich) wykorzystanych do włączenia celów polityki wodnej UE do WPR. Odnotowano również opóźnienia i uchybienia w realizacji ramowej dyrektywy wodnej. Instrumenty WPR jak dotąd pozytywnie wpływały na wspieranie celów polityki w zakresie poprawy ilości i jakości wody. Ich oddziaływanie jest jednak ograniczone, zważywszy na ambicje polityczne określone dla WPR. Przykładowo żaden z tych dwóch instrumentów nie umożliwia pełnego wdrożenia zasady „zanieczyszczający płaci” przy wydatkowaniu środków w ramach WPR. Ponadto na szczeblu instytucji UE i w państwach członkowskich nie ma wystarczającej wiedzy na temat zagrożeń dla zasobów wodnych ze strony działalności rolniczej i kształtowania się tych zagrożeń.

Ochrona jakości zasobów wodnych Europy jest priorytetem UE. Za największe zużycie i zanieczyszczenie wody odpowiada sektor rolnictwa, który w związku z tym ma do odegrania ważną rolę w zakresie zrównoważonego zarządzania zasobami wodnymi. Za pośrednictwem WPR, na którą przeznaczane jest niemal 40% budżetu UE (ponad 50 mld euro w budżecie na 2014 r.), UE stara się wpływać na praktyki rolnicze mające wpływ na zasoby wodne.

•Czy Komisja w sposób skuteczny zarządzała włączeniem wsparcia powiązanego z produkcją do systemu płatności jednolitych? (nr 8/2014) – Oceniono, na ile skutecznie Komisja zarządzała włączeniem wsparcia UE powiązanego z konkretną wielkością produkcji rolnej (np. powierzchnią uprawianych gruntów lub liczbą hodowanych zwierząt) do systemu płatności jednolitych (SPJ) w następstwie przeprowadzonej w 2008 r. oceny funkcjonowania WPR.

Kontrola wykazała, że w latach 2010–2012 Komisja nie sprawowała odpowiedniego nadzoru nad sposobem, w jaki państwa członkowskie obliczały uprawnienia do płatności dla gospodarstw rolnych w ramach systemu płatności jednolitych. Chociaż państwa członkowskie w większości przypadków prawidłowo wykorzystywały dane referencyjne dotyczące rolników, stwierdzono istotne niedociągnięcia, jeżeli chodzi o poprawne stosowanie zasad obliczania. Komisja nie wykorzystała swoich uprawnień w celu zapewnienia, by kryteria stosowane na potrzeby rozdziału dostępnych środków były zawsze spójne z zasadami UE. Nie oceniono również, czy kryteria te były zgodne z zasadami należytego zarządzania finansami ani czy potencjalnie wpłynęły na warunki rynkowe. W przepisach ustanowionych przez Komisję nie objaśniono w wystarczający sposób, jakie kontrole muszą przeprowadzać państwa członkowskie, a systemy kontroli państw członkowskich różniły się pod względem jakości.

Głównym celem SPJ była zmiana ukierunkowania polityki ze wsparcia rynkowego na niepowiązane z wielkością produkcji wsparcie dochodów rolników. W ten sposób zwiększono orientację prorynkową rolników i zapewniono im bardziej stabilne dochody. SPJ wprowadzono jak dotąd w 18 państwach członkowskich, a płatności w jego ramach stanowią 54% budżetu UE na rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich.

•Czy unijne wsparcie na inwestycje i promocję w sektorze wina jest dobrze zarządzane oraz czy wykazano jego wpływ na konkurencyjność win produkowanych w UE? (nr 9/2014) – Oceniono, czy środki inwestycyjne i promocyjne zostały odpowiednio opracowane, oraz przeanalizowano dostępne dane uzyskane w procesach monitorowania i oceny, aby na tej podstawie stwierdzić, czy Komisja i państwa członkowskie w sposób wydajny osiągnęły oczekiwane rezultaty.

Kontrola wykazała, że na zarządzaniu unijnym wsparciem na inwestycje i promocję w sektorze wina niekorzystnie odbiły się uchybienia na poziomie koncepcji i realizacji. Nie we wszystkich przypadkach można też było wykazać wpływ wsparcia na konkurencyjność win produkowanych w UE. Potrzeba ustanowienia osobnego środka inwestycyjnego w sektorze wina nie jest uzasadniona, ponieważ tego rodzaju wsparcie istnieje już w ramach unijnej polityki rozwoju obszarów wiejskich. Unijne dotacje na promocję win często były wykorzystywane do umacniania istniejących rynków, a nie do pozyskiwania nowych lub odbudowy dawnych rynków, które podupadły. W przypadku środka w zakresie inwestycji osiągniętych efektów nie da się w łatwy sposób oddzielić od inwestycji w rozwój obszarów wiejskich.

Unia Europejska jest największym światowym producentem wina. Wsparcie unijne ma wzmocnić konkurencyjność win oraz zapewnić większą równowagę między podażą a popytem. W latach 2009–2013 państwa członkowskie wydatkowały 522 mln euro z funduszy unijnych w ramach środka w zakresie promocji i 518 mln euro w ramach środka w zakresie inwestycji. Dofinansowanie przyznane państwom członkowskim w ramach tego działania na lata 2014–2018 znacznie wzrosło.

•Skuteczność wsparcia finansowego z Europejskiego Funduszu Rybackiego na rzecz rozwoju akwakultury (nr 10/2014) – Oceniono, czy działania na rzecz akwakultury zostały dobrze zaplanowane i zrealizowane na poziomie UE i państw członkowskich oraz czy środki pochodzące z EFR zostały wykorzystane w sposób gospodarny i wspierały zrównoważony rozwój akwakultury.

Kontrola wykazała, że działania na rzecz rozwoju akwakultury prowadzone do 2013 r. na poziomie UE i państw członkowskich nie były dobrze zaplanowane ani właściwie realizowane oraz że środki z EFR nie zostały wykorzystane w sposób gospodarny i nie przyczyniały się skutecznie do zrównoważonego rozwoju akwakultury. Zabrakło odpowiedniej strategii, by wprowadzić w życie cele UE dotyczące zrównoważonego rozwoju akwakultury, a rezultaty osiągnięte w wyniku podjętych działań były niewystarczające. Działania mające wspomagać zrównoważony rozwój akwakultury w państwach członkowskich nie zostały odpowiednio zaplanowane ani zrealizowane. Krajowe plany strategiczne i programy operacyjne państw członkowskich nie były wystarczająco jasne, brakowało też spójnej strategii dla całego sektora. Środki finansowe z EFR przeznaczone na projekty w zakresie akwakultury w wielu przypadkach były niewłaściwie ukierunkowane. Kontrola wykazała, że środków tych zazwyczaj nie wykorzystywano gospodarnie, a realizacja projektów nie prowadziła do zamierzonych rezultatów.

Co roku UE dostarcza około 1,3 mln ton ryb pochodzących z akwakultury. Roczny obrót sektora wynosi 4 mld euro. Do 2013 r. jednym z celów wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb) było wspomaganie zrównoważonego rozwoju akwakultury. Do maja 2013 r. z EFR przeznaczono ponad 400 mln euro na sfinansowanie działań na rzecz inwestycji produkcyjnych w akwakulturę oraz działań dotyczących zdrowia i środowiska.

•Uzyskiwanie oszczędności: jak utrzymywać pod kontrolą koszty projektów w zakresie rozwoju obszarów wiejskich dotowanych ze środków UE (nr 22/2014) – Zbadano, czy sposoby podejścia stosowane przez Komisję i państwa członkowskie stanowiły najbardziej skuteczne rozwiązanie w celu utrzymywania pod kontrolą kosztów dotacji na rozwój obszarów wiejskich.

Kontrola wykazała, że państwa członkowskie UE mogłyby poczynić znaczne oszczędności w zakresie dotacji na projekty wspierające rozwój obszarów wiejskich, zapewniając jednocześnie lepsze wykorzystanie środków. W wyniku kontroli zidentyfikowano wykonalne i opłacalne rozwiązania mające na celu kontrolę kosztów w zakresie dotacji na rozwój obszarów wiejskich, które państwa członkowskie mogłyby zastosować na szerszą skalę. Systemy kontroli w państwach członkowskich były nastawione przede wszystkim na weryfikację cen towarów lub robót we wnioskach o dofinansowanie, a w mniejszym stopniu na sprawdzanie, czy wydatki na te towary lub roboty były odpowiednie. Niektóre rodzaje kontroli cen były czasochłonne lub dawały jedynie ograniczoną gwarancję, że zatwierdzone koszty są racjonalne. Na początku okresu programowania Komisja nie zapewniła wystarczających wytycznych ani nie upowszechniała dobrych praktyk. Nie dopilnowała zatem, by systemy państw członkowskich funkcjonowały skutecznie, zanim za ich pośrednictwem zatwierdzono dużą liczbę dotacji.

Około połowę kwoty środków unijnych wynoszącej 100 mld euro, przeznaczonej na rozwój obszarów wiejskich w latach 2007–2013, wydatkowano na dotacje służące do pokrycia kosztów inwestycji i innych projektów realizowanych przez rolników, przedsiębiorstwa i stowarzyszenia rolne oraz władze lokalne.

•Błędy w wydatkach na rozwój obszarów wiejskich: przyczyny i sposoby ich eliminowania (nr 23/2014) – Zbadano zgodność wdrażania polityki rozwoju obszarów wiejskich z obowiązującymi przepisami ustawowymi i wykonawczymi oraz zidentyfikowano główne powody wysokiego poziomu błędu w zakresie rozwoju obszarów wiejskich.

Kontrola wykazała, że większość błędów dotyczących polityki rozwoju obszarów wiejskich wynikała z nieprzestrzegania warunków ustalonych na poziomie państw członkowskich. Organy kontrolne państw członkowskich mogły i powinny były wykryć i skorygować większość błędów, które wystąpiły w działaniach inwestycyjnych w zakresie rozwoju obszarów wiejskich. Ich systemy kontroli są jednak niewydolne – kontrole nie są kompleksowe i opierają się na niedostatecznych informacjach. Średni poziom błędu w wydatkach na rozwój obszarów wiejskich w ciągu ostatnich trzech lat wyniósł 8,2%. Błędy w działaniach inwestycyjnych złożyły się na dwie trzecie tego poziomu błędu, a błędy w pomocy obszarowej na jedną trzecią. Jedynie w 16% poziom błędu był spowodowany nieprzestrzeganiem bezpośrednio obowiązujących przepisów zawartych w rozporządzeniach UE, zaś największa jego część – 84% – wynikała z nieprzestrzegania warunków ustalonych na poziomie państw członkowskich.

W okresie programowania 2007–2013 UE i państwa członkowskie przeznaczyły ponad 150 mld euro na politykę rozwoju obszarów wiejskich, dzieląc je w niemalże równych częściach na działania inwestycyjne i pomoc obszarową. Wydatki na rozwój obszarów wiejskich są szczególnie narażone na błędy.

•Czy należycie zarządza się wsparciem UE na rzecz zapobiegania pożarom i klęskom żywiołowym w lasach oraz na rzecz naprawiania szkód przez nie wyrządzonych? (nr 24/2014) – Oceniono, czy należycie zarządzano wsparciem z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w zakresie odtwarzania potencjału produkcji leśnej zniszczonego przez katastrofy oraz wprowadzania instrumentów zapobiegawczych (działanie 226) oraz czy Komisja i państwa członkowskie mogły wykazać, że wsparcie to pozwoliło osiągnąć zamierzone cele w sposób racjonalny pod względem kosztów.

Kontrola wykazała, że unijne środki na rzecz zapobiegania pożarom lasów oraz na rzecz naprawy szkód wyrządzonych w lasach przez pożary i klęski żywiołowe nie były zarządzane w sposób należyty. Komisja ani państwa członkowskie nie są w stanie wykazać, że oczekiwane rezultaty dofinansowania zostały osiągnięte w sposób racjonalny pod względem kosztów.

•W ciągu ostatnich 30 lat pożary dotykały średnio 480 tys. ha obszarów leśnych rocznie. Na działania zapobiegawcze przeznaczono ponad 80% z kwoty 1,5 mld euro dofinansowania ze środków unijnych na lata 2007–2013.

Bezpieczeństwo i obywatelstwo

Wyodrębnienie tej dziedziny polityki miało na celu zagwarantowanie swobodnego przepływu osób oraz zapewnienie obywatelom wysokiego poziomu ochrony. Obejmuje ona zarówno zarządzenie granicami zewnętrznymi UE, jak i współpracę sądową w sprawach cywilnych i karnych, a także politykę w dziedzinie azylu i imigracji, współpracę policyjną oraz walkę z przestępczością. Planowane wydatki UE w tym obszarze na lata 2014–2020 – w cenach bieżących – wynoszą 18 mld euro (poniżej 2% ogólnego budżetu UE).

W 2014 r. Trybunał opublikował następujące sprawozdania specjalne dotyczące tego obszaru działalności:

•Wnioski z prac Komisji Europejskiej nad systemem informacyjnym Schengen drugiej generacji (SIS II) (nr 3/2014) – Zbadano, dlaczego Komisja oddała system informacyjny Schengen drugiej generacji (SIS II) do użytku ponad sześć lat później niż planowano, a koszt projektu był osiem razy wyższy niż początkowo szacowano. Trybunał ocenił zasadność ekonomiczną systemu SIS II w trakcie całego okresu realizacji projektu i sprawdził, czy uwzględniono poważne zmiany dotyczące kosztów i oczekiwanych korzyści.

Stwierdzono, że przyczyną opóźnień i przekroczenia budżetu były uchybienia w zarządzaniu sprawowanym przez Komisję. Pierwotnie planowany termin oddania systemu do użytku był nierealistyczny, a do 2009 r. Komisja nie była w stanie skutecznie kierować głównym zamówieniem. Wstępne, orientacyjne koszty szacunkowe były znacznie zaniżone w stosunku do rzeczywistych rozmiarów planowanej inwestycji. Łączny koszt systemu SIS II wyniósł 189 mln euro (choć początkowo szacowano, że wyniesie on 23 mln euro), do czego należy dodać szacunkową kwotę 330 mln euro za systemy krajowe. Komisja nie wykazała w pełni, że SIS II reprezentował najbardziej korzystny stosunek jakości do ceny dla organizacji. Wyciągnęła jednak wnioski z pierwszego etapu realizacji projektu i część z nich wykorzystała, opracowując inne projekty informatyczne na dużą skalę.

Z systemu informacyjnego Schengen korzystają straż graniczna, policja, służby celne oraz organy wizowe i sądowe w całej strefie Schengen. System ten zawiera informacje (tzw. wpisy) na temat osób, które mogły uczestniczyć w poważnym przestępstwie lub które mogą nie mieć prawa do wjazdu lub pobytu na terytorium UE. Gromadzone są w nim również wpisy dotyczące osób zaginionych oraz przedmiotów utraconych lub skradzionych.

•Fundusz Granic Zewnętrznych przyczynił się do większej solidarności finansowej, lecz konieczne jest znalezienie lepszych metod pomiaru wyników Funduszu i dalsze zwiększanie jego wartości dodanej UE (nr 15/2014) – Oceniono efektywność Funduszu i jego unijną wartość dodaną oraz stopnień realizacji celów projektów i programów współfinansowanych z Funduszu.

Kontrola wykazała, że Fundusz Granic Zewnętrznych przyczynił się do lepszego zarządzania granicami zewnętrznymi UE i większej solidarności finansowej wśród państw członkowskich. Jednakże jego unijna wartość dodana była niewielka, a ogólny wynik nie mógł zostać zmierzony z powodu uchybień w monitorowaniu prowadzonym przez instytucje odpowiedzialne oraz z uwagi na poważne niedociągnięcia w ocenach przeprowadzonych przez Komisję i państwa członkowskie. Programy państw członkowskich nie zostały uwzględnione w krajowych strategiach w dziedzinie kontroli granic i wiz. Nie określono też dla nich celów SMART ani mierzalnych wskaźników. Procedury wyboru projektów nie gwarantowały, że rzeczywiste potrzeby państw członkowskich zostaną zaspokojone. Nieodpowiednio przeprowadzone postępowania o udzielenie zamówienia w państwach członkowskich stanowiły zagrożenie dla należytego zarządzania finansami. Wykazano poważne uchybienia w zarządzaniu Funduszem w kluczowych państwach członkowskich (w Grecji, Hiszpanii, we Włoszech oraz, w pierwszych latach finansowania, na Malcie).

Z Funduszu Granic Zewnętrznych – głównego instrumentu finansowego UE wspomagającego zarządzanie granicami zewnętrznymi – w latach 2007–2013 wyasygnowano 1,9 mld euro. Ogólnym celem Funduszu było niesienie pomocy państwom należącym do strefy Schengen obecnie i tym, które dołączą do niej w przyszłości, tak aby wesprzeć je w przeprowadzaniu jednolitych, skutecznych i wydajnych kontroli na wspólnych granicach zewnętrznych.

Globalny wymiar Europy

Działania UE w obszarze stosunków zewnętrznych koncentrują się na rozszerzeniu, zapewnieniu stabilności, bezpieczeństwa i dobrobytu w sąsiedztwie Unii, aktywnej działalności na rzecz zrównoważonego rozwoju na poziomie międzynarodowym oraz działaniach mających na celu promowanie globalnego ładu politycznego i zapewnienie bezpieczeństwa strategicznego i cywilnego.

Unia przeznaczyła na te cele 66 mld euro na lata 2014–2020 (w cenach bieżących), co stanowi 6% ogólnego budżetu. Większością wydatków zarządza bezpośrednio Komisja – albo z centrali, albo za pośrednictwem swoich delegatur. Część pomocy zarządzana jest wspólnie z organizacjami międzynarodowymi.

W 2014 r. Trybunał opublikował następujące sprawozdania specjalne dotyczące tego obszaru działalności:

•Ustanowienie Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (nr 11/2014) – Oceniono, czy ustanowienie Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) było odpowiednio przygotowane, czy w ramach ustalania priorytetów oraz organizacji i przydziału zasobów ESDZ kierowano się zasadą wydajności oraz czy ESDZ w sposób skuteczny koordynuje swoje działania z Komisją i państwami członkowskimi.

Kontrola wykazała, że ESDZ powinna zwiększyć wydajność i działać w większym zakresie na rzecz UE i jej obywateli. Proces ustanowienia ESDZ przebiegał w pośpiechu i nie został odpowiednio przygotowany. Niedociągnięcia w procesie ustalania priorytetów oraz organizacji i przydziału zasobów wpłynęły negatywnie na wydajność ESDZ. Koordynacja działań między ESDZ a Komisją była jedynie częściowo skuteczna, głównie z powodu braku skutecznych mechanizmów współpracy oraz ze względu na sztywne ramy finansowe i administracyjne w delegaturach. Koordynacja działań z państwami członkowskimi mogłaby zostać jeszcze bardziej usprawniona dzięki wykorzystaniu efektu synergii, w zakresie np. wymiany informacji lub wspólnych siedzib oraz usług konsularnych, w tym ochrony konsularnej obywateli UE.

Oprócz siedziby głównej w Brukseli ESDZ obejmuje globalną sieć 140 delegatur Komisji. Na 2014 r. ESDZ dysponowała budżetem w wysokości 519 mln euro, który został podzielony pomiędzy centralę (41%) i delegatury (59%).

•Wsparcie UE na rzecz odbudowy Haiti po trzęsieniu ziemi (nr 13/2014) – Zbadano, czy udzielone przez UE wsparcie na rzecz odbudowy kraju było dobrze zaprojektowane i realizowane oraz czy Komisja w odpowiedni sposób połączyła pomoc doraźną z działaniami na rzecz odbudowy i pomocą rozwojową.

W wyniku kontroli ustalono, że co prawda wsparcie udzielone przez UE na rzecz odbudowy Haiti po trzęsieniu ziemi z 2010 r. zostało ogólnie dobrze zaprojektowane i stanowiło odpowiedź na główne potrzeby kraju, lecz programy nie były realizowane w sposób wystarczająco skuteczny, a pomoc doraźna, odbudowa i rozwój nie zostały ze sobą dostatecznie powiązane. W przypadku większości skontrolowanych programów uzyskano lub można było uzyskać planowane produkty, choć niemal zawsze z opóźnieniem. Komisja była w pełni świadoma trudnej sytuacji, a jednak nie zajęła się w wystarczającym stopniu niektórymi istotnymi kwestiami, które zagrażały realizacji i osiągnięciu celów jej programów. Programy co prawda monitorowano, lecz Komisja ani ESDZ nie podjęły w porę działań w celu zwiększenia zasobów delegatury Unii na Haiti, która nie miała wystarczającego potencjału do przeprowadzania wizyt na miejscu.

W marcu 2010 r. 55 darczyńców zobowiązało się przekazać 5,4 mld dolarów na rzecz odbudowy i rozwoju w latach 2010–2012 i kolejne 3 mld dolarów na okres od 2013 r. UE była jednym z głównych darczyńców, deklarując jednorazowo 1,2 mld euro.

•Skuteczność łączenia dotacji z regionalnych instrumentów inwestycyjnych z pożyczkami z instytucji finansowych w celu wsparcia polityki zewnętrznej UE (nr 16/2014) – Zbadano proces ustanawiania instrumentów inwestycyjnych i zarządzania nimi, a także zweryfikowano, czy wykorzystanie instrumentów łączonych przyniosło zamierzone korzyści.

W wyniku kontroli pozytywnie oceniono skuteczność łączenia dotacji pochodzących z regionalnych instrumentów inwestycyjnych z pożyczkami udzielanymi przez instytucje finansowe w celu wsparcia polityki zewnętrznej UE, jednocześnie wskazano jednak szereg istotnych kwestii, które wymagają natychmiastowej uwagi. Instrumenty te zostały utworzone co prawda w odpowiedni sposób, lecz ze względu na uchybienia w zarządzaniu sprawowanym przez Komisję nie osiągnięto w pełni potencjalnych korzyści wynikających z łączenia dotacji i pożyczek. W przypadku niemal połowy zbadanych projektów nie było wystarczających dowodów na to, że przyznanie dotacji jest uzasadnione. W kilku przypadkach istniały przesłanki, że inwestycje zrealizowano by również bez dofinansowania z UE. Komisja powinna dopilnować, aby przydział dotacji UE opierał się na udokumentowanej, kompleksowej ocenie wartości dodanej, jeśli chodzi o osiągnięcie celów UE w zakresie rozwoju, sąsiedztwa i rozszerzenia.

Od 2007 r. Komisja utworzyła osiem regionalnych instrumentów inwestycyjnych. Łączą one dotacje finansowane z Europejskich Funduszy Rozwoju i budżetu ogólnego UE z pożyczkami, głównie z europejskich instytucji finansujących rozwój. Celem łączenia dotacji i pożyczek jest wspieranie możliwości inwestycyjnych, zazwyczaj w przypadku dużych przedsięwzięć infrastrukturalnych, które mogłyby być rentowne, lecz nie uzyskują wystarczającego finansowania ze źródeł rynkowych.

•Czy unijna inicjatywa w zakresie centrów doskonałości może skutecznie przyczynić się do ograniczenia zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych pochodzących spoza UE? (nr 17/2014) – Oceniono, czy inicjatywa opiera się na rzetelnej analizie sytuacji do 2010 r., czy struktura organizacyjna stworzona na potrzeby inicjatywy była odpowiednia, by sprostać zidentyfikowanym wyzwaniom, oraz czy ustanowiono właściwy system zarządzania i czy dobrze on funkcjonował.

W wyniku kontroli pozytywnie oceniono inicjatywę w zakresie centrów doskonałości oraz jej rolę w ograniczaniu zagrożeń CBRN. Inicjatywa jest zgodna z priorytetami ustalonymi w ramach europejskiej strategii bezpieczeństwa i strategii UE przeciw rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia. W jej realizację zaangażowane są wszystkie zainteresowane podmioty w krajach partnerskich, co sprzyja trwałości działań podejmowanych w jej ramach. Struktura organizacyjna jest zasadniczo odpowiednia, lecz jej złożoność przyczyniła się do opóźnień we wdrażaniu projektów.

Inicjatywa w zakresie centrów doskonałości polega na ustanowieniu regionalnych platform współpracy w różnych regionach świata w celu wyeliminowania zagrożeń CBRN. Inicjatywa, której budżet na lata 2010–2013 wyniósł 100 mln euro, stanowi największy pod względem wartości element długoterminowego komponentu Instrumentu na rzecz Stabilności.

•Systemy oceny i monitorowania zorientowanego na rezultaty stosowane przez EuropeAid (nr 18/2014) – Zbadano, czy systemy te są wiarygodne, właściwie zorganizowane i czy zasoby przeznaczone na ich cel są odpowiednie, czy gwarantują one, że formułowane na ich podstawie ustalenia są odpowiednie i miarodajne, oraz czy zapewniają maksymalne wykorzystanie ustaleń.

W wyniku kontroli krytycznie oceniono wiarygodność tych systemów. Działalność w zakresie ocen i monitorowania zorientowanego na rezultaty jest dobrze zorganizowana, jednak należy zwrócić większą uwagę na wydajne wykorzystanie zasobów. Systemy nie zapewniają wystarczających informacji na temat osiągniętych rezultatów, a tym samym – maksymalnego wykorzystania poczynionych ustaleń. Oceny projektów i programów, opracowywane przez delegatury Komisji i realizowane w krajach partnerskich, nie są zarządzane w sposób zadowalający – brakuje ogólnego nadzoru i jasnych informacji na temat ilości wykorzystanych zasobów, a ustalenia sformułowane w wyniku ocen są niedostępne.

Wykorzystywane przez Dyrekcję Generalną ds. Rozwoju i Współpracy Komisji Europejskiej (EuropeAid) systemy oceny i monitorowania zorientowanego na rezultaty stanowią dwa kluczowe elementy systemu rozliczalności z osiągniętych rezultatów. Łączny koszt systemów jest szacowany na 34–38 mln euro rocznie. Roczne wydatki na rozwój, które podlegają tym systemom, kształtują się na poziomie 8 mld euro.

•Unijna pomoc przedakcesyjna dla Serbii (nr 19/2014) – Zbadano, czy w latach 2007–2013 Komisja skutecznie zarządzała wsparciem przedakcesyjnym dla Serbii oraz wsparciem w kluczowym obszarze, jakim jest sprawowanie rządów.

W wyniku kontroli ustalono, że unijne wsparcie dla Serbii w wysokości 1,2 mld euro w latach 2007–2013 było ogólnie skuteczne we wspieraniu przygotowań tego państwa do członkostwa w UE. Środki finansowe udostępnione w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA) oraz inne formy wsparcia pomogły Serbii w przeprowadzeniu reform społeczno-gospodarczych i poprawie zarządzania finansami publicznymi. Opierając się na doświadczeniach zdobytych w innych krajach będących beneficjentami IPA, podczas planowania pomocy finansowej i pozafinansowej dla Serbii Komisja kładzie coraz większy nacisk na kwestie związane ze sprawowaniem rządów. Komisja zarządzała skutecznie pomocą pozafinansową dla Serbii w dziedzinie sprawowania rządów i walki z korupcją. Skutecznie wspierała też Serbię w przygotowaniach do zdecentralizowanego zarządzania środkami finansowymi UE, ale jedynie w ograniczonym zakresie struktur zarządzania IPA.

Na sprawowanie rządów, które w przypadku Serbii Komisja uznała za najbardziej wymagający obszar, przeznaczono jedną czwartą środków finansowych IPA, czyli około 170 mln euro rocznie w latach 2007–2013. UE uzupełnia finansowanie w ramach IPA środkami pozafinansowymi, które mają pomóc Serbii w przygotowaniu się do członkostwa w UE.

Administracja

Wydatki administracyjne instytucji, agencji i innych organów UE obejmują koszty personelu, takie jak wynagrodzenia oraz emerytury i renty, wydatki na budynki, sprzęt, energię, telekomunikację i informatykę. Zaplanowane wydatki w ramach polityki spójności na lata 2014–2020 – w cenach bieżących – wynoszą 70 mld euro (6% ogólnego budżetu UE).

W 2014 r. Trybunał przyjął następujące sprawozdania specjalne dotyczące tego obszaru działalności:

•W jaki sposób instytucje i organy UE obliczają, ograniczają i kompensują własną emisję gazów cieplarnianych? (nr 14/2014) – Oceniono, czy instytucje i organy UE opracowały politykę ograniczania negatywnego wpływu swojej działalności administracyjnej na środowisko i czy ta polityka była skutecznie realizowana.

Trybunał wezwał instytucje i organy UE do opracowania wspólnej polityki na rzecz ograniczenia własnych emisji gazów cieplarnianych (tzw. śladu węglowego). Postępy we wprowadzaniu europejskiego systemu ekozarządzania i audytu są niewielkie, a informacje na temat rzeczywistej wielkości emisji są niekompletne. Tylko nieliczne instytucje i organy UE korzystają regularnie z ekologicznych zamówień publicznych. Instytucje i organy UE zdołały co prawda odwrócić trend zwyżkowy, jeśli chodzi o emisje związane ze zużyciem energii we własnych budynkach, na podstawie dostępnych danych nie udało się jednak wyraźnie określić, jak kształtowały się tendencje w przypadku innych źródeł emisji, takich jak np. wyjazdy służbowe. Ponad połowa skontrolowanych organów i instytucji UE nie ustaliła ilościowych celów w tym zakresie.

Celem polityki UE w dziedzinie środowiska naturalnego jest wysoki poziom ochrony. Traktat o funkcjonowaniu UE (TFUE) stanowi, że przy ustalaniu i realizacji polityk i działań Unii, w szczególności w celu wspierania zrównoważonego rozwoju, muszą być brane pod uwagę wymogi ochrony środowiska naturalnego.

Dochody / Zasoby własne

Zasoby własne to dochody UE wykorzystywane do pokrycia wydatków. Istnieją trzy rodzaje zasobów własnych: tradycyjne zasoby własne (cła pobierane od przywozu towarów spoza UE i opłaty wyrównawcze od cukru), zasoby własne oparte na VAT oraz zasoby własne oparte na dochodzie narodowym brutto (DNB) (największe źródło dochodów budżetowych UE).

W 2014 r. Trybunał przyjął następujące sprawozdania specjalne dotyczące tego obszaru działalności:

•Czy preferencyjne uzgodnienia handlowe są odpowiednio zarządzane? (nr 2/2014) – Oceniono, czy Komisja prawidłowo oceniła skutki gospodarcze preferencyjnych uzgodnień handlowych i czy mechanizmy kontrolne w skuteczny sposób zapobiegają nadużywaniu preferencyjnych taryf przez importerów, co przyniosłoby straty w dochodach UE.

W wyniku kontroli stwierdzono, że chociaż Komisja Europejska z czasem poprawiła jakość przeprowadzanych ocen skutków, wciąż nie analizuje ona w wystarczającym stopniu oddziaływania preferencyjnych umów handlowych na gospodarkę. Słabość systemów kontroli celnych w państwach członkowskich, które nie zapobiegają nadużywaniu preferencyjnych taryf przez importerów, powoduje straty w dochodach UE.

W drodze porozumień jednostronnych UE daje pierwszeństwo krajom rozwijającym się w beztaryfowym dostępie do rynku UE i tym samym przyczynia się do walki z ubóstwem i promowania zrównoważonego rozwoju. W 2011 r. wartość towarów importowanych do UE na mocy preferencyjnych uzgodnień handlowych wyniosła ponad 242 mld euro, co stanowiło 14% importu do UE.

Zarządzanie finansami i gospodarką

Celem europejskich ram zarządzania gospodarczego jest zapobieganie, wykrywanie i korygowanie problematycznych tendencji gospodarczych, takich jak nadmierny deficyt budżetowy czy zbyt wysoki poziom długu publicznego, które mogą osłabić wzrost gospodarczy i stanowić zagrożenie dla równowagi finansów publicznych.

W 2014 r. Trybunał przyjął następujące sprawozdania specjalne dotyczące tego obszaru działalności:

•Kształtowanie się europejskiego nadzoru bankowego – Europejski Urząd Nadzoru Bankowego w zmieniających się warunkach (nr 5/2014) – Oceniono, czy Komisja i Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (EUNB) w zadowalający sposób wykonały swoje zadania w zakresie ustanowienia nowych mechanizmów na potrzeby regulacji sektora bankowego i nadzoru nad nim. Zbadano także skuteczność funkcjonowania tych nowych mechanizmów.

W wyniku kontroli stwierdzono, że dokonana przez Komisję reforma prawodawstwa dotyczącego sektora bankowego, jak również utworzenie EUNB stanowiły istotne pierwsze kroki w odpowiedzi na kryzys finansowy. EUNB opracował elementy nowego systemu regulacyjnego i nadzorczego na potrzeby sektora bankowego. Stwierdzone uchybienia dotyczyły nadzoru nad transgraniczną działalnością bankową, oceny odporności banków w UE oraz działań na rzecz lepszej ochrony konsumentów. EUNB nie dysponował pełnym mandatem ani wystarczającą liczbą pracowników, by przeprowadzić testy warunków skrajnych w 2011 r. W rezultacie testom tym nie towarzyszyły finansowe mechanizmy zabezpieczające na poziomie UE. Choć za sprawą testów warunków skrajnych rozpoczął się proces dokapitalizowania dużej liczby banków, na jaw wyszły jednocześnie ograniczenia tego typu testów w sytuacji, gdy nie towarzyszy im ocena jakości portfela aktywów. Nadal istnieją wątpliwości co do przyszłych kompetencji EUNB w zakresie nadzoru nad bankami oraz co do zakresu zadań i obowiązków EUNB i EBC.

W odpowiedzi na kryzys finansowy Komisja podjęła działania mające na celu ustabilizowanie sektora bankowego poprzez wzmocnienie ram prawnych i nadzoru nad bankami, zwłaszcza w zakresie bankowości transgranicznej. W ramach kompleksowych wniosków dotyczących zmian w przepisach w 2011 r. ustanowiono Europejski Urząd Nadzoru Bankowego (EUNB). EUNB odgrywa ważną rolę w sektorze bankowym w Europie w zakresie regulacji, nadzoru oraz ochrony konsumentów.

Pełne wersje wszystkich sprawozdań specjalnych są dostępne na stronach Trybunału (eca.europa.eu) oraz za pośrednictwem strony „EU bookshop” (bookshop.europa.eu) w 23 językach urzędowych UE.

Opinie i inne publikacje w 2014 r.

Trybunał przyczynia się do poprawy zarządzania finansami UE, sporządzając opinie na temat wniosków w sprawie nowych przepisów lub zmian legislacyjnych, które mają skutki finansowe. Opinie te sporządza się na wniosek innych instytucji UE. Są one wykorzystywane przez organy prawodawcze – Parlament Europejski i Radę – w ich pracy. Trybunał może także wydawać stanowiska i przeglądy dotyczące innych kwestii z własnej inicjatywy. Trybunał wydał z własnej inicjatywy opinię na temat sprawozdania Komisji dotyczącego środków antykorupcyjnych, a na wniosek Parlamentu Europejskiego sporządził analizę potencjalnych oszczędności dla budżetu UE wynikających z centralizacji działań Parlamentu.

W 2014 r. Trybunał wydał siedem opinii dotyczących kilku istotnych obszarów:

•opinię dotyczącą wniosku w sprawie rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie wzajemnej pomocy między organami administracyjnymi państw członkowskich i współpracy między państwami członkowskimi a Komisją w celu zapewnienia prawidłowego stosowania przepisów prawa celnego i rolnego (nr 1/2014);

•opinię dotyczącą wniosku w sprawie rozporządzenia dostosowującego wynagrodzenia i emerytury urzędników i innych pracowników Unii Europejskiej, a także współczynniki korygujące stosowane w odniesieniu do wynagrodzeń i emerytur (nr 2/2014);

•opinię w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie finansowe mające zastosowanie do 10. Europejskiego Funduszu Rozwoju w celu wdrożenia instrumentu pomostowego (nr 3/2014);

•opinię w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie finansowe mające zastosowanie do budżetu Szkół Europejskich (nr 4/2014);

•opinię w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie Komitetu Budżetowego Urzędu Harmonizacji Rynku Wewnętrznego, ustanawiającego przepisy finansowe mające zastosowanie do Urzędu (nr 5/2014);

•opinię dotyczącą wniosku w sprawie rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie dotyczące Europejskiego Urzędu Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) w odniesieniu do powołania kontrolera gwarancji proceduralnych (nr 6/2014);

•opinię na temat wniosku dotyczącego rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot Europejskich (nr 7/2014).

7

opinii

wydanych w 2014 r.

Przeglądy horyzontalne

Rok 2014 był czasem znaczącej odnowy dla Unii Europejskiej. Trybunał, wpisując się w nurt tych zmian, opracował i wydał nowy rodzaj publikacji – tzw. przeglądy horyzontalne. Każdy przegląd poświęcony jest zagadnieniu ogólnemu i opiera się na wynikach prac Trybunału, z uwzględnieniem zgromadzonych przezeń wiedzy i doświadczenia. Przeglądy horyzontalne mają w zamierzeniu służyć jako podstawa do konsultacji i dialogu z partnerami instytucjonalnymi Trybunału oraz umożliwić Trybunałowi formułowanie uwag dotyczących istotnych kwestii, które normalnie mogłyby nie zostać objęte kontrolą. Pierwszy przegląd horyzontalny, opublikowany we wrześniu 2014 r., dotyczył kwestii związanych z mechanizmami rozliczalności i kontroli publicznej w UE (zob. ramka) i posłużył za główny punkt odniesienia w trakcie konferencji na temat rozliczalności UE zorganizowanej w październiku 2014 r. (zob. s. 42). Drugi przegląd pt. „Optymalne wykorzystywanie środków pieniężnych UE: przegląd horyzontalny dotyczący zagrożeń dla finansowego zarządzania budżetem UE” opublikowano w listopadzie 2014 r. Przedstawiono w nim ogólny zarys unijnych przepływów finansowych oraz streszczenie zagadnień, którymi należy się zająć między innymi po to, by unijni podatnicy uzyskiwali większe korzyści w stosunku do poniesionych nakładów z budżetu UE (zob. ramka).

Pełne wersje opinii i przeglądów horyzontalnych są publikowane na stronach Trybunału (eca.europa.eu) w 23 językach urzędowych UE.

2

przeglądy horyzontalne

wydane w 2014 r.

Przegląd horyzontalny mechanizmów rozliczalności i kontroli publicznej UE: luki, nakładanie się funkcji i wyzwania

Ten przegląd horyzontalny ma na celu podniesienie świadomości i zachęcanie do refleksji na temat, który ma rzeczywiste znaczenie dla demokratycznej legitymacji unijnego systemu instytucjonalnego.

Zawiera on opis podstawowych elementów systemu rozliczalności, roli kontroli publicznej i kluczowych elementów zapewniających solidny system rozliczalności i kontroli oraz sześciu istotnych obszarów, w których występują wyzwania w zakresie rozliczalności i kontroli publicznej na szczeblu UE. Obejmuje on również analizę mechanizmów rozliczalności i kontroli mających zastosowanie do różnych nowych instrumentów unijnych i międzyrządowych, które utworzono w odpowiedzi na kryzys finansowy.

W przeglądzie przedstawiono, w jaki sposób zapewnić lepszą rozliczalność i kontrolę publiczną na szczeblu UE. W tym celu należy m.in.:

οutworzyć system kontroli oparty w większym stopniu na współpracy w zakresie instrumentów międzyrządowych lub skoordynowanych między UE a państwami członkowskimi;

οopracować bardziej spójny i kompleksowy zestaw rozwiązań w odniesieniu do wszystkich unijnych polityk, instrumentów i środków finansowych zarządzanych przez instytucje UE;

οulepszyć systemy zarządzania i kontroli w odniesieniu do działań i funduszy UE, co stanowi warunek konieczny do zapewnienia przejrzystości, dobrego zarządzania i rozliczalności;

οzwrócić szczególną uwagę na pomiar oddziaływania i wyników polityki UE w przypadkach, gdzie budżet UE odgrywa stosunkowo małą rolę, ale gdzie istnieją istotne przepisy ustawodawcze lub wykonawcze na szczeblu UE;

οograniczyć kosztowne nakładanie się funkcji kontrolnych w odniesieniu do unijnych polityk i funduszy poprzez dopilnowanie, aby kontrolerzy na każdym szczeblu mogli odpowiednio skorzystać z wyników prac innych kontrolerów.

Optymalne wykorzystywanie środków pieniężnych UE: przegląd horyzontalny dotyczący zagrożeń dla finansowego zarządzania budżetem UE

W tym przeglądzie horyzontalnym zawarto uwagi Trybunału dotyczące wszystkich aspektów zarządzania budżetem UE w chwili, gdy rządy i podatnicy państw członkowskich chcą widzieć, że środki przekazywane przez nich do budżetu UE przynoszą większe korzyści.

Trybunał, czerpiąc ze swojego trzydziestopięcioletniego doświadczenia w kontrolowaniu dochodów i wydatków UE, przedstawia ogólny zarys zarządzania finansami UE oraz streszczenie zagadnień, którymi należy się zająć, by budżet UE przynosił większe korzyści w stosunku do poniesionych nakładów. Analizę tę uzupełniają szczegółowe arkusze informacyjne, w których opisano główne cechy i problemy występujące w różnych obszarach dochodów i wydatków, a także przedstawiono sugestie dotyczące poprawy sytuacji.

W przeglądzie zidentyfikowano szereg kluczowych kwestii, które zasługują na szczególną uwagę, takich jak:

οzbyt złożone zasady kwalifikowalności i inne warunki otrzymania unijnego wsparcia, co powoduje trudności w zrozumieniu tych zasad oraz dystrybucji i kontroli środków, a także prowadzi do rozbieżnych interpretacji;

οnieprzestrzeganie przepisów i procedur w dziedzinie zamówień publicznych w wyniku albo umyślnego działania, albo niedostatecznego zrozumienia przepisów, co prowadzi do wyższych kosztów projektów współfinansowanych ze środków unijnych lub opóźnień w ich realizacji;

οniewystarczające zdolności instytucjonalne organów państw członkowskich do zarządzania środkami unijnymi i ich wydatkowania, co prowadzi do zwiększenia ryzyka błędu i złej jakości wydatkowania środków;

οzła koordynacja budżetu UE i budżetów krajowych, brak środków przeznaczanych na współfinansowanie po stronie państw członkowskich i nacisk na przestrzeganie przepisów, a nie na uzyskiwanie rezultatów;

οduża ilość zobowiązań zaciągniętych podczas poprzedniego okresu wydatkowania, które należy opłacić z budżetu UE.

Ramy rozliczalności w odniesieniu do zarządzania i kontroli finansowej UE

Schemat z przeglądu horyzontalnego dotyczącego mechanizmów rozliczalności i kontroli publicznej UE.

Stosunki z partnerami instytucjonalnymi

Wkład Trybunału w rozliczalność UE zależy w znacznej mierze od stopnia, w jakim jego działalność i wyniki prac są wykorzystywane przez jego głównych partnerów w procesie rozliczalności. Partnerzy ci to organy polityczne odpowiedzialne za nadzór publiczny nad wykorzystywaniem środków UE (tj. Parlament Europejski, Rada UE i parlamenty państw członkowskich). Strategia na lata 2013–2017 zobowiązuje Trybunał do udoskonalenia wewnętrznych mechanizmów monitorowania zmian zewnętrznych i zarządzania stosunkami z partnerami.

Prezes i członkowie Trybunału utrzymują regularne kontakty z komisjami Parlamentu Europejskiego, zwłaszcza w ramach Komisji Kontroli Budżetowej (CONT). W 2014 r. prezes Vítor Caldeira uczestniczył w dwóch posiedzeniach CONT, jak również w wielu sesjach plenarnych Parlamentu Europejskiego. Kontakty te obejmują także przedstawianie rocznego programu prac Trybunału i sprawozdań rocznych. Jeden ze strategicznych celów Trybunału stanowi wzmocnienie współpracy z kluczowymi partnerami, takimi jak różne specjalistyczne komisje Parlamentu Europejskiego i Rady.

W kwietniu 2014 r. Trybunał mianował Ville Itälä na nowo utworzone stanowisko członka odpowiedzialnego za stosunki międzyinstytucjonalne, co przyczyniło się do zacieśnienia relacji Trybunału z innymi instytucjami UE na poziomie strategicznym, a także do wzrostu szans na zwiększenie oddziaływania prac Trybunału.

W 2014 r. inni członkowie Trybunału występowali 64 razy przed Komisją CONT w trakcie 17 posiedzeń poświęconych sprawozdaniom rocznym i sprawozdaniom specjalnym Trybunału. Dyskusje będące ich rezultatem stanowiły podstawę do opracowania przez poszczególnych członków CONT raportów w sprawie sprawozdań specjalnych Trybunału, w tym projektu raportu dotyczącego sprawozdań specjalnych Trybunału w kontekście procedury udzielenia absolutorium z wykonania budżetu za 2013 r. Od 2014 r. Komisja CONT w regularnych odstępach czasu zaprasza wyspecjalizowane komisje na prezentacje sprawozdań specjalnych Trybunału podczas swoich posiedzeń, przyczyniając się tym samym do zwiększenia stopnia oddziaływania jego prac.

Na początku 2014 r. Parlament Europejski przyjął sprawozdanie dotyczące przyszłej roli Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Trybunał z zadowoleniem przyjął stanowisko wyrażone w sprawozdaniu, zgodnie z którym wszelkie reformy należy postrzegać, mając na względzie szerzej zakrojony cel, jakim jest poprawa rozliczalności UE. Trybunał przystąpił do działania w obszarach, w których ma on ku temu kompetencje, w szczególności w obszarze swojej działalności, stosunków z partnerami instytucjonalnymi i wykorzystania zasobów. Osiągnięty postęp został odnotowany w ocenie partnerskiej opublikowanej w 2014 r. (zob. Najważniejsze wydarzenia).

W październiku 2014 r. w siedzibie Trybunału w Luksemburgu po raz kolejny odbyło się tradycyjne spotkanie członków Komisji CONT i Trybunału.

W wielu przypadkach w ramach realizacji strategii na lata 2013–2017 Trybunał podjął już odpowiednie inicjatywy służące poprawie, takie jak usprawnienie procesów kontroli i sprawozdawczości, a także bardziej elastyczna organizacja zasobów. Doprowadziło to do zwiększenia rocznej liczby wydawanych sprawozdań oraz redukcji średniego czasu na ich przygotowanie. W wyniku projektu reformy wewnętrznej opracowanego w 2014 r. oczekuje się dalszego zwiększenia wydajności i skuteczności procesów kontroli.

W rezolucji z listopada 2013 r. Parlament Europejski zwrócił się do Trybunału o sporządzenie szczegółowej analizy potencjalnych oszczędności dla budżetu UE obejmujących oszczędności wynikające z ograniczenia strat czasu pracy i większej wydajności w przypadku utrzymania tylko jednej siedziby Parlamentu. Trybunał przedstawił wyniki swoich prac w lipcu 2014 r. Z analizy wynikało, że przeniesienie działalności ze Strasburga do Brukseli mogłoby przynieść znaczne oszczędności, natomiast przeniesienie działalności z Luksemburga do Brukseli mogłoby przyczynić się do oszczędności w marginalnym stopniu.

W 2014 r. Trybunał kontynuował regularną współpracę z Radą w jej różnych składach i przy realizacji różnych zadań. W grudniu 2014 r. prezes Caldeira przedstawił sprawozdania roczne na forum Rady do Spraw Gospodarczych i Finansowych, a członkowie Trybunału byli regularnie zapraszani przez różne komisje i grupy robocze Rady, by zaprezentować sprawozdania specjalne.

Prezes Vítor Caldeira i członek Trybunału Danièle Lamarque witają francuską senator Nicole Bricq (w środku).

Zapewnienie skutecznej współpracy z parlamentami krajowymi to kolejny obszar, który ma dla Trybunału priorytetowe znaczenie. Członkowie Trybunału często przedstawiają sprawozdania roczne na forum krajowym. O działalności Trybunału regularnie informowane są również komisje do spraw europejskich i kontroli finansowej w parlamentach krajowych. W ciągu roku Trybunał gościł wiele delegacji parlamentów krajowych, m.in. delegację francuskiego Senatu w lipcu 2014 r. Ponadto Trybunał zaprosił kluczowych partnerów instytucjonalnych na doroczne spotkanie członków w grudniu 2014 r., aby umożliwić im przedstawienie opinii na temat wyzwań dotyczących rozliczalności UE.

Trybunał współpracuje z Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) w zakresie zwalczania nadużyć finansowych przynoszących szkodę budżetowi UE. Trybunał przekazuje do OLAF-u informacje o wszelkich podejrzeniach nadużycia, korupcji lub innych nielegalnych działań mających wpływ na interesy finansowe UE, które wykrywa on w trakcie prac kontrolnych lub o których dowiaduje się od stron trzecich. W 2014 r. Trybunał przekazał do OLAF-u informacje o 16 przypadkach podejrzenia nadużycia, korupcji lub nielegalnej działalności wykrytych w trakcie prac kontrolnych.

Współpraca z najwyższymi organami kontroli

Trybunał współpracuje z innymi najwyższymi organami kontroli (NOK) głównie za pośrednictwem:

•Komitetu Kontaktowego skupiającego NOK z państw członkowskich UE;

•sieci NOK z państw kandydujących do UE lub potencjalnych kandydatów do członkostwa w UE;

•międzynarodowych organizacji zrzeszających publiczne organy kontroli, tj. Międzynarodowej Organizacji Najwyższych Organów Kontroli (INTOSAI) oraz jej europejskiej grupy regionalnej (EUROSAI).

We wrześniu 2014 r. Trybunał dokonał przeglądu i aktualizacji swojej strategii współpracy międzynarodowej (zob. ramka poniżej).

Kongres EUROSAI, Haga, czerwiec 2014 r.

Strategia współpracy międzynarodowej Trybunału

Celem strategii współpracy międzynarodowej Trybunału – zgodnej z jego strategią na lata 2013–2017 – jest maksymalne zwiększenie jego wkładu w rozliczalność publiczną UE, zwłaszcza poprzez wzmocnienie dwustronnej i wielostronnej współpracy z odpowiednimi partnerami, takimi jak krajowe najwyższe organy kontroli i międzynarodowe organizacje kontroli. Działania Trybunału w ramach współpracy międzynarodowej zyskują na znaczeniu ze względu na to, że kontrole Trybunału rozciągają się na kwestie o zasięgu europejskim (np. zarządzanie finansami) i globalnym (np. zmiany klimatu).

Priorytety strategii współpracy Trybunału są następujące:

οnajwiększy nacisk w dalszym ciągu położony będzie na współpracę na poziomie UE, prowadzoną na forum Komitetu Kontaktowego oraz indywidualnie z NOK państw członkowskich UE. Może ona obejmować zaangażowanie we wspólne kontrole i prace dotyczące rozliczalności prowadzone w zakresie budżetu i innych obszarów polityki UE;

οw kontekście rozszerzenia UE Trybunał będzie nadal wspierał działania NOK państw kandydujących i potencjalnych kandydatów do członkostwa w UE na rzecz budowania zdolności instytucjonalnych;

οTrybunał wzmocni swoje zaangażowanie we współpracę w zakresie ustanawiania standardów zawodowych w obrębie międzynarodowych organizacji kontroli, takich jak INTOSAI, ze względu na znaczenie tej współpracy w budowaniu zdolności instytucjonalnych i dzieleniu się wiedzą w ramach sektora kontroli publicznej.

Poprzez strategię współpracy, a także inne niedawno podjęte działania, takie jak organizowane od niedawna konferencje i spotkania wysokiego szczebla, Trybunał będzie się przyczyniał do rozpowszechnienia wiedzy na temat zarządzania finansami i rozliczalności UE.

Komitet Kontaktowy najwyższych organów kontroli państw członkowskich UE

Zgodnie z Traktatem UE Trybunał oraz krajowe instytucje kontrolne państw członkowskich współpracują na zasadzie wzajemnego zaufania, zachowując jednocześnie swoją niezależność. Trybunał współpracuje czynnie z najwyższymi organami kontroli (NOK) państw członkowskich na forum Komitetu Kontaktowego, w tym w ramach dorocznego spotkania oraz różnych grup roboczych, sieci i grup zadaniowych ustanowionych w celu rozwiązania konkretnych problemów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania.

W październiku 2013 r. Trybunał na rok objął przewodnictwo w Komitecie Kontaktowym. Pełniąc tę funkcję, Trybunał zorganizował doroczne spotkanie Komitetu Kontaktowego, które miało miejsce w październiku 2014 r. Główne punkty spotkania obejmowały seminarium na temat wzmocnienia współpracy, szczególnie w związku ze strategią „Europa 2020” i unią bankową, przedstawienie informacji na temat działań Komitetu Kontaktowego i jego partnerów zawodowych, a także sprawozdawczość z kontroli dotyczących UE prowadzonych przez członków Komitetu Kontaktowego.

Trybunał prowadzi także współpracę dwustronną z najwyższymi organami kontroli (NOK) państw członkowskich UE. Dobrym przykładem tej współpracy jest wspólny projekt zrealizowany przez Trybunał i polską Najwyższą Izbę Kontroli (NIK). Polegał on na udziale kontrolerów NIK-u w pracach kontrolnych dotyczących zwalczania, kontroli i monitorowania chorób zwierząt w Polsce. Trybunał prowadzi także współpracę z najwyższymi organami kontroli Polski i Portugalii dotyczącą strategii „Europa 2020” w kontekście rozdziału „Budżet UE a uzyskiwane rezultaty” rocznego sprawozdania Trybunału za 2014 r.

Posiedzenie Komitetu Kontaktowego w Luksemburgu w dniach 15–17 października 2014 r.

Sieci NOK z państw kandydujących do UE i potencjalnych kandydatów do członkostwa w UE

Trybunał współpracuje z NOK z państw kandydujących do UE i potencjalnych kandydatów do członkostwa w UE głównie za pośrednictwem sieci¹ podobnej do Komitetu Kontaktowego. Przez cały 2014 r. Trybunał wspierał tę sieć w zakresie równoległej kontroli wykonania zadań dotyczącej efektywności energetycznej, w szczególności poprzez oddelegowanie specjalistów w zakresie efektywności energetycznej i metodyki przeprowadzania kontroli wykonania zadań.

Międzynarodowa organizacja organów kontroli publicznej

W 2014 r. Trybunał nadal w pełni i aktywnie uczestniczył w pracach INTOSAI i wniósł znaczny wkład w prace kilku jej komisji i grup roboczych:

•jako członek komisji ds. standardów zawodowych i podkomisji ds. kontroli finansowej, kontroli zgodności i kontroli wykonania zadań w ramach I celu INTOSAI;

•jako członek komitetu ds. działań na rzecz budowania zdolności instytucjonalnych oraz podkomitetu ds. propagowania najlepszych praktyk oraz zapewnienia jakości poprzez dobrowolne oceny partnerskie w ramach II celu INTOSAI;

•jako członek komitetu ds. wymiany wiedzy i jego grup roboczych ds. kontroli w zakresie środowiska i modernizacji finansowej oraz reformy regulacyjnej w ramach III celu INTOSAI.

W czerwcu 2014 r. przedstawiciele Trybunału uczestniczyli w IX Kongresie EUROSAI, na którym zorganizowali warsztaty na temat pomiaru osiąganych wyników, oraz w XLI i XLII spotkaniu zarządu EUROSAI (którego członkiem Trybunał został w 2011 r.).

Trybunał był także nadal czynnie zaangażowany w prace grup roboczych i zadaniowych EUROSAI, w szczególności zajmujących się technologiami informacyjnymi i kontrolami w zakresie środowiska, a także w prace komitetu monitorującego ds. elektronicznej bazy danych dobrych praktyk w kontroli jakości i grupy zadaniowej ds. kontroli i etyki. Trybunał został także członkiem nowo utworzonej grupy roboczej ds. kontroli wykorzystania funduszy na rzecz katastrof i klęsk żywiołowych.

W ramach wspólnych konferencji regionalnych grup roboczych INTOSAI Trybunał aktywnie uczestniczył w II wspólnej konferencji EUROSAI i ASOSAI² poświęconej wnioskom wyciągniętym z przyjęcia standardów ISSAI³ i wynikającym z tego konsekwencjom w przyszłości.

Najważniejsze wydarzenia

Międzynarodowa ocena partnerska Europejskiego Trybunału Obrachunkowego

W 2013 r. Trybunał zaprosił NOK Francji, Niemiec i Szwecji do przeprowadzenia oceny partnerskiej praktyk Trybunału w zakresie kontroli wykonania zadań. Ocena ta opierała się na doświadczeniach wszystkich trzech instytucji partnerskich i była bardzo przydatna zarówno dla nich, jak i dla Trybunału. Metodyka oceny opierała się na ogólnie uznanych kryteriach pracy NOK, z uwzględnieniem wytycznych określonych w standardach międzynarodowych.

Wyniki oceny partnerskiej zostały opublikowane w 2014 r. na stronie internetowej Trybunału (eca.europa.eu). Partnerzy stwierdzili, że od czasu przeprowadzenia poprzedniej oceny partnerskiej w 2008 r. Trybunał poczynił znaczące postępy. Przeanalizował on wyzwania wynikające ze złożonych ram instytucjonalnych UE i podjął szereg działań w celu zwiększenia skuteczności i wydajności kontroli, a także w celu poprawy jakości swoich sprawozdań z kontroli. Partnerzy wykazali potrzebę usprawnienia i przyspieszenia procesu decyzyjnego, a także poprawy sposobu formułowania zaleceń, jakie Trybunał umieszcza w swoich sprawozdaniach.

Przeprowadzanie międzynarodowych ocen partnerskich jest zalecane w międzynarodowych standardach kontroli. Stanowi ono okazję dla najwyższych organów kontroli do uzyskania dobrowolnej oceny wykonywania swoich zadań opartej na międzynarodowych standardach. W 2014 r. Trybunał prowadził ocenę partnerską najwyższego organu kontroli Litwy, został zaproszony do przeprowadzenia oceny Szwajcarskiego Federalnego Biura Kontroli, a także do udziału w ocenach partnerskich NOK Hiszpanii i Łotwy.

Konferencja wysokiego szczebla na temat poprawy rozliczalnosci UE

Od lewej: Jacques Sciberras, szef gabinetu, członek Trybunału Kevin Cardiff, prezes Vítor Caldeira i wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego Olli Rehn.

W październiku 2014 r. Trybunał zorganizował konferencję wysokiego szczebla, w której udział wzięło wiele instytucji odpowiedzialnych za zapewnienie rozliczalności UE ze środków publicznych przeznaczonych na realizację celów UE. Na konferencji omówiono luki, przypadki nakładania się funkcji oraz wyzwania, jakie istnieją na poziomie UE i państw członkowskich, zidentyfikowane i przedstawione przez Trybunał Obrachunkowy w przeglądzie horyzontalnym dotyczącym mechanizmów rozliczalności i kontroli publicznej UE (zob. s. 35).

Konferencja, w której udział wzięli posłowie i przedstawiciele Parlamentu Europejskiego, Komisji Europejskiej, Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Banku Inwestycyjnego, Europejskiego Mechanizmu Stabilności, krajowych organów kontroli i środowiska akademickiego, umożliwiła debatę na temat tego, jak należy rozwijać te mechanizmy w kontekście postępującej integracji gospodarczej, budżetowej i walutowej. Rozmowy dotyczyły przede wszystkim rozliczalności w ramach UE, zwłaszcza w odniesieniu do banków centralnych i organów nadzoru, jak również kryzysu i struktur powstałych w jego następstwie, pozyskiwania środków ze źródeł zewnętrznych w celu uzupełnienia funduszy unijnych oraz położenia większego nacisku na wyniki UE.

Uczestnicy konferencji byli zgodni co do tego, że niezbędna jest ściślejsza współpraca pomiędzy rządzącymi, parlamentami i kontrolerami na poziomie unijnym i krajowym, aby zapewnić opinii publicznej lepsze informacje na temat wyników osiągniętych w toku realizacji polityki i programów unijnych.

Wzmocnienie współpracy z władzami Litwy

We wrześniu na Litwę udała się delegacja wysokiego szczebla Europejskiego Trybunału Obrachunkowego. Celem tej wizyty było zacieśnienie współpracy z litewskim parlamentem, rządem, bankiem centralnym i najwyższym organem kontroli, a także propagowanie jak najlepszego wykorzystania środków UE w tym kraju i kontroli w tym zakresie. Trybunał i jego partnerzy na Litwie wymienili opinie na temat priorytetów w zakresie poprawy rozliczalności UE, omówili najlepsze sposoby współpracy mające na celu propagowanie wartości dodanej wydatkowanych środków UE i rozważyli, w jaki sposób pomóc decydentom politycznym i posłom do parlamentu litewskiego jak najlepiej wykorzystać wyniki kontroli Trybunału.

Podczas wizyty delegacja Trybunału aktywnie uczestniczyła w konferencji zorganizowanej przez parlament litewski pt. „Wyzwania związane z rozliczalnością oraz kontrolą publiczną”. Delegacja i przedstawiciele krajowych instytucji partnerskich omówili ponadto zagadnienia związane z zarządzaniem finansami i gospodarką oraz korzyści, jakie odniesie Litwa w związku z wejściem do strefy euro 1 stycznia 2015 r.

Wizyta na Litwie stanowiła pierwszą z serii wizyt w państwach członkowskich UE, za pośrednictwem których Trybunał zamierza wzmocnić w nadchodzących latach współpracę z władzami krajowymi odpowiedzialnymi za zarządzanie środkami unijnymi i ich kontrolę.

Spotkanie delegacji Trybunału z przedstawicielami najwyższego organu kontroli Litwy.

1Według stanu na styczeń 2015 r. sieć ta obejmuje sześć krajów kandydujących (Albania, była jugosłowiańska republika Macedonii, Islandia, Czarnogóra, Serbia i Turcja) oraz jednego potencjalnego kandydata (Bośnia i Hercegowina). W listopadzie 2013 r. do udziału w sieci w roli obserwatora dopuszczono Kosowo*.

*Użycie tej nazwy nie ma wpływu na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244 oraz opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości na temat ogłoszenia przez Kosowo niepodległości.

2Azjatycka Organizacja Najwyższych Organów Kontroli.

3Międzynarodowe Standardy Najwyższych Organów Kontroli.

Zarządzanie Trybunałem

Kolegium Trybunału

W skład kolegium Trybunału wchodzi po jednym członku z każdego państwa członkowskiego. Zgodnie z Traktatem kadencja członków Trybunału trwa sześć lat z możliwością przedłużenia.

Członkowie są przypisani do jednej z pięciu izb. Izby przyjmują sprawozdania z kontroli i opinie, a także podejmują decyzje w ogólniejszych kwestiach natury strategicznej i administracyjnej. Każdy z członków realizuje również powierzone mu indywidualne zadania, dotyczące głównie kontroli. Prace kontrolne wykonywane są przez kontrolerów Trybunału i koordynowane przez odpowiedzialnego za dane zadanie członka, wspomaganego przez personel zatrudniony w jego gabinecie. Członek przedstawia sprawozdanie z kontroli na szczeblu izby lub całego Trybunału, a po jego przyjęciu – przed Parlamentem Europejskim, Radą i innymi partnerami instytucjonalnymi, w tym w mediach.

W 2014 r., w następstwie nominacji przez państwa członkowskie i po konsultacji z Parlamentem Europejskim, Rada Unii Europejskiej mianowała sześcioro nowych członków Europejskiego Trybunału Obrachunkowego. Czworo z nich – Alex Brenninkmeijer (Niderlandy), Danièle Lamarque (Francja), Nikolaos Milionis (Grecja), Phil Wynn Owen (Zjednoczone Królestwo) – dołączyło do Trybunału 1 stycznia, a kolejnych dwóch – Klaus-Heiner Lehne (Niemcy) and Oskar Herics (Austria) – 1 marca 2014 r.

W dniu 23 stycznia 2014 r. 28 członków Trybunału wybrało prezesa Vítora Caldeirę na trzecią trzyletnią kadencję. Prezes czuwa nad działalnością Europejskiego Trybunału Obrachunkowego i reprezentuje go na arenie międzynarodowej.

Członkowie Trybunału pod koniec 2014 r.

1000. posiedzenie kolegium Trybunału dnia 27 października 2014 r.

Strategia Trybunału na lata 2013–2017 – poczynione postępy

Rok 2014 był drugim rokiem wdrażania strategii Trybunału na lata 2013–2017. Celem przyjętym na ten okres jest maksymalizacja wkładu Trybunału w rozliczalność publiczną UE. Aby osiągnąć ten cel, wyznaczono następujące priorytety:

οukierunkowanie produktów działalności Trybunału na poprawę rozliczalności UE;

οwspółpraca w celu zwiększenia wkładu Trybunału w rozliczalność UE;

οdalszy rozwój Trybunału jako profesjonalnej instytucji kontrolnej;

οjak najlepsze wykorzystanie wiedzy, umiejętności i doświadczenia zgromadzonych przez Trybunał;

οwykazywanie wyników i rozliczalności Trybunału.

W 2014 r. strategia ta pomogła zapoczątkować istotne zmiany w organizacji Trybunału. Rezultaty swojej pracy przedstawiły dwie grupy robocze ds. strategii wewnętrznej, pracujące nad usprawnieniem procesów kontroli i bardziej precyzyjnym określeniem ról i obowiązków. Zbiegło się to w czasie z publikacją sprawozdania Parlamentu Europejskiego na temat przyszłej roli Trybunału i przedstawieniem wyników oceny partnerskiej Trybunału.

Do wdrażania tych różnych zaleceń przystąpiono w ramach szerzej zakrojonej reformy, która rozpoczęła się pod koniec 2014 r. i potrwa do połowy 2016 r. Cele reformy są dwojakie. Po pierwsze – usprawnienie procesu kontroli. W przypadku sprawozdań specjalnych powinno to doprowadzić do skrócenia czasu ich powstawania, a w przypadku sprawozdania rocznego – do większej koncentracji i oszczędności zasobów. Drugi cel polega na przekształceniu Trybunału w organizację pracującą w trybie zadaniowym. Dzięki temu będzie możliwe wykorzystanie zasobów Trybunału w większym stopniu do przeprowadzania kontroli i przeglądów, które wnoszą największą wartość dodaną z punktu widzenia obywateli UE.

Ocena wyników Trybunału

Od 2008 r. Trybunał stosuje kluczowe wskaźniki wykonania (KWW), aby informować kierownictwo o postępach w osiąganiu wyznaczonych celów, wspierać proces decyzyjny oraz przekazywać partnerom Trybunału informacje na temat osiąganych wyników. KWW odzwierciedlają priorytety Trybunału, a za ich pośrednictwem można wykazać skuteczność i odpowiedzialność Trybunału jako profesjonalnej instytucji kontrolnej.

Wskaźniki służą do pomiaru kluczowych elementów jakości i oddziaływania prac Trybunału, ze szczególnym uwzględnieniem opinii jego głównych partnerów instytucjonalnych oraz skuteczności i wydajności w wykorzystywaniu zasobów. KWW zostały zaktualizowane na potrzeby okresu strategicznego 2013–2017.

Jakość i oddziaływanie prac Trybunału

Trybunał ocenia jakość i oddziaływanie swoich sprawozdań na podstawie oceny wydawanej przez głównych partnerów, przeglądów eksperckich oraz stopnia realizacji jego zaleceń w kwestii poprawy zarządzania finansami UE. Ponadto Trybunał dokonuje pomiarów swojej obecności w mediach.

Ocena wydawana przez głównych partnerów instytucjonalnych

Trybunał zwrócił się do swoich głównych partnerów – Komisji Kontroli Budżetowej i Komisji Budżetowej Parlamentu Europejskiego, Komitetu Budżetowego Rady, głównych jednostek kontrolowanych w Komisji i agencjach europejskich oraz do prezesów NOK UE – o ocenę przydatności i wpływu sprawozdań wydanych w 2014 r. na pięciostopniowej skali od „bardzo niskiej” do „bardzo wysokiej”.

Ocena wydawana przez głównych partnerów instytucjonalnych

Z udzielonych odpowiedzi wynika, że 94% głównych partnerów uznaje sprawozdania Trybunału za przydatne w swojej pracy (w 2013 r. było to 98%), a 91% jest zdania, że są one skuteczne (w 2013 r. było to 94%).

Przeglądy eksperckie

Każdego roku na podstawie próby sprawozdań Trybunału niezależni eksperci zewnętrzni dokonują przeglądu ich treści i formy w celu oceny ich jakości. W 2014 r. recenzenci ocenili osiem sprawozdań specjalnych i sprawozdania roczne za 2013 r. Jakość poszczególnych aspektów sprawozdań oceniono z zastosowaniem czteropunktowej skali od „znacząco wadliwy” (1) do „wysokiej jakości” (4). Wyniki oceny w ostatnich latach utrzymywały się na podobnym poziomie, co wskazuje na zadowalającą jakość sprawozdań Trybunału.

Przeglądy eksperckie sprawozdań Trybunału

Działania podjęte w związku z zaleceniami

Trybunał przyczynia się do poprawy zarządzania finansami UE głównie za pośrednictwem zaleceń zawartych w sprawozdaniach z kontroli. Niektóre z nich mogą zostać zrealizowane szybko, inne – te bardziej złożone – wymagają więcej czasu. Trybunał w sposób systematyczny monitoruje, w jakim stopniu jednostki kontrolowane realizują sformułowane przezeń zalecenia. Na koniec 2014 r. zrealizowanych zostało 69% z niemal sześciuset zaleceń wydanych w latach 2011–2014. Oznacza to wzrost w porównaniu z 2013 r., kiedy wskaźnik wykonania zaleceń wydanych w latach 2010–2013 wynosił 60%.

Realizacja zaleceń Trybunału w podziale na rok ich wydania

Obecność w mediach

Wskaźnik obecności Trybunału w mediach stanowi odbicie oddźwięku medialnego jego działań. Jest on związany ze strategicznym celem polegającym na podnoszeniu poziomu wiedzy na temat Trybunału, produktów jego działalności oraz ustaleń i wniosków z kontroli.

W 2014 r. Trybunał odnotował ponad 5100 artykułów w internecie dotyczących sprawozdań specjalnych, sprawozdania rocznego za 2013 r. oraz instytucji jako takiej. 40% z nich dotyczyło opublikowanych przez Trybunał sprawozdań z kontroli, zaś pozostałe odnosiły się ogólnie do instytucji i jej pracy.

Tematy poruszane w mediach

Ponad 800
artykułów dotyczących
sprawozdania specjalnego
Trybunału na temat portów
lotniczych

Wydajne i skuteczne wykorzystywanie zasobów

Trybunał ocenia wydajność i skuteczność wykorzystania zasobów w kategoriach swojej zdolności do realizacji przyjętego programu prac, terminowego przeprowadzania kontroli oraz zagwarantowania kompetencji zawodowych swoich pracowników.

Realizacja programu prac

Trybunał planuje kontrole i inne zadania w ramach rocznego programu prac, a następnie monitoruje ich wykonanie w ciągu roku.

W 2014 r. Trybunał zrealizował 95% swojego programu prac (w 2013 r. było to 90%). Plan w zakresie sprawozdań rocznych i rocznych sprawozdań specjalnych został zrealizowany, natomiast jeśli chodzi o sprawozdania specjalne, zrealizowano go w 85% (w 2013 r. było to 70%). Kontrole wykonania zadań, które nie zostały ukończone w 2014 r., przeniesiono na 2015 r.

Realizacja programu prac Trybunału na 2014 r.

Proces sporządzania sprawozdań specjalnych

Aby przynieść efekty, sprawozdania specjalne Trybunału muszą być sporządzane terminowo. W minionych latach Trybunałowi udało się skrócić czas potrzebny na przeprowadzenie kontroli. Strategia na lata 2013–2017 przewiduje dalszą poprawę sytuacji w tym zakresie i powinna przynieść mierzalne rezultaty w najbliższych latach.

W 2014 r. Trybunał opublikował 24 sprawozdania specjalne, z których 42% sporządzono z zachowaniem docelowego terminu 18 miesięcy (w 2013 r. było to 37%). Opracowanie sprawozdań specjalnych opublikowanych w 2014 r zajmowało średnio 19 miesięcy (w 2013 r. było to 20 miesięcy).

Czas trwania prac nad sprawozdaniami specjalnymi sporządzonymi w 2014 r.

Szkolenia zawodowe

Zgodnie z wytycznymi opublikowanymi przez Międzynarodową Federację Księgowych Trybunał zamierza zapewnić każdemu kontrolerowi w ciągu roku średnio 40 godzin (pięć dni) pozajęzykowych szkoleń zawodowych.

Liczba dni szkoleń zawodowych rocznie na kontrolera

Trybunał ponownie przekroczył wartość docelową określoną dla szkoleń zawodowych kontrolerów, co odzwierciedla znaczenie, jakie przypisuje on rozwojowi pracowników. Z uwzględnieniem szkoleń językowych w 2014 r. kontrolerom zapewniono średnio 10 dni szkoleń rocznie.

Wsparcie działań kontrolnych

Zasoby ludzkie

Przydział pracowników

Biorąc pod uwagę trudną sytuację w zakresie europejskich finansów publicznych, Trybunał kontynuował proces redukcji personelu o 1% rocznie przez 5 lat (2013–2017), zgodnie z postanowieniami porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie dyscypliny budżetowej i należytego zarządzania finansami z grudnia 2013 r.

W rezultacie w 2014 r. liczba pracowników Trybunału zmniejszyła się z 891 do 882 urzędników i pracowników czasowych (nie licząc członków Trybunału, pracowników kontraktowych, oddelegowanych ekspertów narodowych i stażystów). Spośród tej liczby 561 osób pracuje w izbach kontroli, w tym 113 w gabinetach członków.

Aby przyczynić się do optymalnego wykorzystania zasobów, we wszystkich działaniach w 2014 r. nadal koncentrowano się na identyfikowaniu i wprowadzaniu rozwiązań podnoszących wydajność, polegających na upraszczaniu procedur. W 2014 r. kontynuowano przenoszenie pracowników z działów pomocniczych do działów kontroli. Zmiany te zostały jednak zrekompensowane przeniesieniem pewnych działów pomocniczych z gabinetów członków do działu administracyjnego oraz przeniesieniem pracowników działu komunikacji i stosunków instytucjonalnych do służb Prezesa.

Rekrutacja

Pracownicy Trybunału posiadają różnorodne wykształcenie i bogate doświadczenie zawodowe, a jakość ich pracy i zaangażowanie znajdują odzwierciedlenie w wynikach działalności instytucji. Polityka rekrutacji w Trybunale jest zgodna z ogólnymi zasadami i warunkami zatrudnienia instytucji UE, a na personel składają się zarówno urzędnicy mianowani, jak i pracownicy zatrudnieni na czas określony. Otwarte konkursy na stanowiska w Trybunale są organizowane przez Europejski Urząd Doboru Kadr (EPSO).

W 2014 r. zorganizowano wewnętrzny konkurs i na stanowiska w grupie zaszeregowania AST1. Przeprowadzono też procedurę rekrutacyjną w celu obsadzenia stanowiska rzecznika. W ciągu roku Trybunał zapewnił także 77 staży trwających od trzech do pięciu miesięcy dla absolwentów wyższych uczelni.

W 2014 r. Trybunał zatrudnił 78 pracowników: 31 urzędników, 29 pracowników czasowych, 13 pracowników kontraktowych i pięciu oddelegowanych ekspertów krajowych. Trybunałowi udało się w szczególności zatrudnić nowych pracowników na stanowiskach kontrolerów. Odsetek nieobsadzonych stanowisk od 2011 r. oscyluje wokół 3% (27 stanowisk według stanu na 31 grudnia 2014 r.).

Podział stanowisk w Trybunale na dzień 31 grudnia 2014 r. | 2012 | 2013 | 2014
Kontrola | 573 | 576 | 561
Tłumaczenia pisemne | 143 | 147 | 141
Administracja | 139 | 137 | 141
Służby Prezesa | 32 | 31 | 39
Ogółem | 887 | 891 | 882

Równowaga płci

W zarządzaniu kadrami i procesem rekrutacji pracowników Trybunał – podobnie jak inne instytucje UE – kieruje się zasadą równych szans. W następstwie stopniowego wzrostu liczby zatrudnionych kobiet Trybunał może się obecnie poszczycić pełną równowagą płci (50% mężczyzn i 50% kobiet).

Tabela poniżej ilustruje odsetek mężczyzn i kobiet według ich zakresu odpowiedzialności na dzień 31 grudnia 2014 r. Taki stan utrzymuje się w Trybunale od kilku lat.

Równowaga płci w poszczególnych kategoriach pracowników w 2014 r.

Pracownicy na stanowskach kierowniczych w podziale na narodowość i płeć na 31 grudnia 2014 r.

Kobiety | Mężczyźni | Narodowość¹ | Dyrektorzy | Kierownicy działów
| 4 | belgijska | 1 | 3
1 |  | bułgarska |  | 1
| 1 | czeska |  | 1
1 | 1 | duńska |  | 2
3 | 4 | niemiecka | 1 | 6
| 1 | estońska |  | 1
| 3 | irlandzka | 1 | 2
1 | 2 | grecka | 1 | 2
3 | 4 | hiszpańska | 1 | 6
| 8 | francuska | 1 | 7
| 1 | chorwacka |  | 1
1 | 2 | włoska |  | 3
|  | cypryjska |  |
1 |  | łotewska |  | 1
1 | 1 | litewska | 1 | 1
|  | luksemburska |  |
| 1 | węgierska |  | 1
1 |  | maltańska |  | 1
1 | 1 | niderlandzka |  | 2
| 1 | austriacka |  | 1
| 1 | polska |  | 1
2 | 1 | portugalska |  | 3
1 |  | rumuńska |  | 1
1 |  | słoweńska |  | 1
| 1 | słowacka |  | 1
1 |  | fińska |  | 1
1 |  | szwedzka |  | 1
1 | 8 | brytyjska | 4 | 5
21 | 46 | Ogółem | 11 | 56

1Lista w porządku protokolarnym państw członkowskich.

Plan działania Trybunału w zakresie równości szans ma na celu osiągnięcie równego podziału stanowisk pomiędzy kobiety i mężczyzn na każdym poziomie. Po ostatnich rekrutacjach 48% wszystkich pracowników w grupie zaszeregowania od AD5 do AD8 stanowią kobiety (co oznacza wzrost w stosunku do 43% w 2009 r.). Biorąc pod uwagę oczekiwane odnowienie składu kadry kierowniczej wyższego szczebla w ciągu 5–10 lat, rosnący udział kobiet na stanowiskach szczebla AD prawdopodobnie przyczyni się do tego, że odsetek kobiet w szeregach kadry kierowniczej w przyszłości zwiększy się.

Struktura wiekowa

Struktura wiekowa czynnych pracowników na dzień 31 grudnia 2014 r. wskazuje, że 53% członków personelu w Trybunale to osoby w wieku 44 lat lub młodsze.

Spośród 67 dyrektorów i kierowników działów 27 (40%) to osoby w wieku 55 lat lub starsze. Oznacza to, że w ciągu najbliższych 5–10 lat nastąpi odnowienie składu kadry kierowniczej wyższego szczebla, w miarę jak pracownicy będą przechodzić na emeryturę.

Działy pomocnicze

Szkolenia zawodowe

Aby Trybunał mógł nadal się rozwijać jako profesjonalna instytucja kontrolna oraz aby jak najlepiej wykorzystać zgromadzoną przezeń wiedzę, umiejętności i doświadczenie, pracownicy Trybunału muszą nieustannie się dokształcać, śledząc na bieżąco zmiany w dziedzinie, w której się specjalizują, oraz zdobywać nowe umiejętności. Ponadto szczególny charakter środowiska kontroli Trybunału rodzi konieczność dobrej znajomości języków obcych.

W 2014 r. pracownicy Trybunału – zarówno działów kontroli, jak i innych działów – odbywali szkolenia zawodowe w wymiarze średnio 8 dni na rok. Udział kursów językowych w ogólnej puli szkoleń wciąż się zmniejsza. W 2014 r. na kursy językowe przypadło 43% wszystkich dni poświęconych na szkolenia w porównaniu z 46% w 2013 r.

Aby jak najlepiej wykorzystać dostępne zasoby i technologię, w 2014 r. w Trybunale zaczęto prowadzić dostosowane do potrzeb pracowników szkolenia drogą elektroniczną i kursy z wykorzystaniem metody nauczania mieszanego, która polega na tym, że uczestnicy najpierw nabywają wiedzę ogólną w ramach szkolenia drogą elektroniczną, a następnie uczestniczą w szkoleniu prowadzonym tradycyjnie. Ponadto Trybunał w dalszym ciągu organizował prezentacje prowadzone przez ekspertów wewnętrznych lub zewnętrznych na temat zmian zachodzących w zakresie kontroli i w innych pokrewnych obszarach, realizując w ten sposób cel polegający na wewnętrznej wymianie wiedzy i zapewnianiu kontrolerom Trybunału najnowszych informacji na temat rozwoju kontroli sektora publicznego.

Tłumaczenia pisemne

Tłumaczenia to działalność wspierająca prace kontrolne Trybunału, który dzięki nim może realizować swoją misję oraz założone cele w zakresie komunikacji, polegające na udostępnianiu publikacji w językach, jakimi posługują się obywatele UE. Ilość pracy tłumaczeniowej w 2014 r. wzrosła w porównaniu z 2013 r. o 4%. Ponad 98% tłumaczeń zostało ukończonych w terminie.

Poza zwykłą pracą tłumaczeniową Dyrekcja Tłumaczeń Trybunału zwiększyła udział tłumaczy w kontrolach i innych podstawowych działaniach Trybunału – tłumacze zapewnili wsparcie językowe podczas 40 wizyt kontrolnych na terenie całej UE, a także na etapie sporządzania sprawozdań z kontroli.

W 2014 r. Dyrekcja Tłumaczeń skoncentrowała się na zapewnieniu jakości. W tym celu przyjęła pierwszy przewodnik dotyczący zapewnienia jakości tłumaczeń i utworzyła system umożliwiający klientom przekazywanie opinii zwrotnych. W celu zwiększenia wydajności swoich usług Dyrekcja Tłumaczeń dokonała ponadto przeglądu i optymizacji obiegu zadań w zakresie tłumaczeń oraz rozpoczęła – we współpracy z Dyrekcją Informacji i Technologii – proces automatyzacji pracy.

Technologia informacyjna

Oprócz skutecznej adaptacji odpowiednich systemów informacyjnych do nowych przepisów regulaminu pracowniczego w 2014 r. Dyrekcja Informacji i Technologii:

•dokonała konsolidacji inwestycji w zarządzanie wiedzą: do użytku oddawano kolejne wersje narzędzia wsparcia kontroli (Assyst2), dzięki czemu prace związane z poświadczeniem wiarygodności za 2014 r. wykonano już w nowym systemie. Powstała też wersja strony internetowej Trybunału (eca.europa.eu), którą można otwierać na urządzeniach mobilnych, takich jak smartfony, a także z powodzeniem uruchomiono nową wersję intranetu, w której położono większy nacisk na wymianę informacji i upowszechnianie wiedzy;

•zrealizowała nowe projekty mające na celu wspieranie skuteczności i wydajności prac Trybunału: systemu zarządzania kontrolą (AMS) jest w pełni operacyjny w zakresie planowania kontroli i ewidencji czasu; narzędzie tłumaczenia maszynowego (MT@EC) Komisji Europejskiej zostało udostępnione wszystkim pracownikom jako jedno z wewnętrznych narzędzi pracy; w Trybunale wdrożono nową wersję systemu do oficjalnej rejestracji dokumentów (Adonis 2); przeprowadzono testy zmierzające do wyeliminowania papierowej formy dokumentów w trakcie posiedzeń Trybunału; zwiększono także mobilność kontrolerów dzięki nowym urządzeniom (takim jak przenośne skanery czy laptopy z podwójną partycją dysku).

Wszystkich tych zmian dokonano, zapewniając jednocześnie bezpieczeństwo operacji oraz ciągłość działalności, na przykład poprzez przeprowadzenie pełnego testu odzyskiwania danych na wypadek katastrofy po przeniesieniu pracowników do budynku K3 w 2014 r. oraz modernizację kluczowych elementów informatycznych (rozpoczęcie migracji systemu poczty elektronicznej Trybunału).

Administracja i infrastruktura

Zadaniem Dyrekcji Finansów i Wsparcia jest zapewnienie odpowiednich zasobów, usług i środków pozwalających Trybunałowi na wypełnianie jego misji i osiąganie strategicznych celów, a także zagwarantowanie niezbędnego finansowania oraz funkcjonowania mechanizmów kontroli wewnętrznej i rachunkowości w celu wspomagania wszystkich działań Trybunału. W 2014 r. Dyrekcja w dalszym ciągu koncentrowała swe wysiłki na zwiększaniu wydajności i ekonomiczności swoich działań.

Trybunał opracowuje obecnie system zarządzania środowiskowego, zgodnie z zasadami europejskiego systemu ekozarządzania i audytu (EMAS), mając na celu uzyskanie odpowiedniego certyfikatu do końca 2016 r.

W ciągu 2014 r. Trybunał zrealizował szereg działań, które przyniosły wymierne rezultaty i świadczyły o zaangażowaniu na rzecz środowiska naturalnego, w tym:

•przyjął własną politykę w dziedzinie ochrony środowiska;

•przeprowadził analizę oddziaływania na środowisko i kontrolę zgodności prawnej;

•zwiększył liczbę kampanii uwrażliwiających pracowników na kwestie dotyczące środowiska z czterech w 2013 r. do ośmiu w 2014 r.;

•uzyskał certyfikację środowiskową BREEAM (wiodąca światowa metoda projektowania i oceny budynków pod kątem oddziaływania na środowisko) dla budynku K3 i utrzymał oznakowanie w zakresie certyfikacji za wzorcowe gospodarowanie odpadami;

•promował wśród pracowników zrównoważony transport poprzez otwarcie nowego pomieszczenia z prysznicami i szatniami dla rowerzystów, utworzenie stanowiska ładowania samochodów elektrycznych i wydzielenie uprzywilejowanych miejsc parkingowych dla samochodów, którymi do pracy dojeżdża większa liczba osób.

Informacje finansowe

Trybunał jest finansowany z budżetu ogólnego Unii Europejskiej. Jego budżet stanowi ok. 0,093% wydatków UE ogółem oraz 1,58% wszystkich wydatków administracyjnych. W 2014 r. ogólny wskaźnik wykonania budżetu wyniósł 98,8%, w porównaniu z 92% w 2013 r. Wzrost wskaźnika wykonania jest spowodowany głównie lepszymi szacunkami i lepszym zaprogramowaniem wydatków w tytule 1, dla którego średni wskaźnik wykonania wyniósł 98,8%. Średni wskaźnik wykonania budżetu w tytule 2 wyniósł 98,4%.

Wykonanie budżetu za 2014 r.

ROK BUDŻETOWY 2014 | Ostateczne środki¹ | Zobowiązania | Wykorzystanie w % (zobowiązania/środki) | Płatności
Tytuł 1: Pracownicy instytucji |  |  |  | (w tys. EUR)
10 – Członkowie instytucji | 15 190 | 14 554 | 96 | 14 420
12 – Urzędnicy i pracownicy tymczasowi | 93 180 | 92 774 | 99 | 92 745
14 – Inni pracownicy i świadczenia zewnętrzne | 4 191 | 4 113 | 98 | 4 071
162 – Podróże służbowe | 3 350 | 3 119 | 93 | 2 641
161, 163, 165 – Inne wydatki dotyczące pracowników instytucji | 2 629 | 2 592 | 98 | 1 957
Razem tytuł 1 | 118 540 | 117 152 | 99 | 115 834
Tytuł 2: Budynki, meble, wyposażenie i różne wydatki operacyjne
20 – Budynki | 2 564 | 2 541 | 99 | 1 830
210 – Informatyka i telekomunikacja | 7 199 | 7 199 | 100 | 3 581
212, 214, 216 – Majątek ruchomy i koszty dodatkowe | 1 543 | 1 541 | 99 | 686
23 – Bieżące wydatki administracyjne | 552 | 532 | 96 | 450
25 – Posiedzenia, konferencje | 703 | 649 | 92 | 466
27 – Informacja i publikacje | 2 397 | 2 264 | 94 | 1 316
Razem tytuł 2 | 14 958 | 14 726 | 98 | 8 329
Ogółem Trybunał | 133 498 | 131 878 | 99 | 124 163

1Budżet w takiej postaci, w jakiej został początkowo przyjęty, i przesunięcia środków dokonane w ciągu roku.

Budżet na 2015 r.

W budżecie na 2015 r. przewiduje się spadek w wysokości 0,4% w stosunku do budżetu na 2014 r.

Budżet na 2015 r.

BUDŻET¹
2015
(w tys. euro)
2014
(w tys. euro)

Tytuł 1: Pracownicy instytucji

10 – Członkowie instytucji²
10 291
15 175

12 – Urzędnicy i pracownicy tymczasowi
97 420
93 180

14 – Inni pracownicy i świadczenia zewnętrzne
4 301
4 096

162 – Podróże służbowe
3 700
3 700

161, 163, 165 – Inne wydatki dotyczące pracowników instytucji
2 669
2 612

Razem tytuł 1
118 381
118 763

Tytuł 2: Budynki, meble, wyposażenie i różne wydatki operacyjne

20 – Budynki
3 080
3 350

210 – Informatyka i telekomunikacja
7 152
7 110

212, 214, 216 – Majątek ruchomy i koszty dodatkowe
785
808

23 – Bieżące wydatki administracyjne
426
438

25 – Posiedzenia, konferencje
717
768

27 – Informacja i publikacje
2 365
2 261

Razem tytuł 2
14 525
14 735

Ogółem Trybunał
132 906
133 498

1W tabeli przedstawiono budżet w takiej postaci, w jakiej został on początkowo przyjęty.

2W wyniku wniosku Komisji w sprawie włączenia wydatków związanych z emeryturami i rentami członków wszystkich instytucji UE do działu budżetu dotyczącego Komisji, który obejmuje już wydatki na emerytury i renty pracowników wszystkich instytucji, wydatki związane z emeryturami i rentami członków Trybunału zostały przeniesione do działu dotyczącego Komisji w budżecie przyjętym na 2015 r.

Kontrola i rozliczalność

Audyt wewnętrzny Trybunału

Audytor wewnętrzny doradza Trybunałowi w kwestii postępowania w obszarach ryzyka. W tym celu wydaje on opinie na temat jakości systemów zarządzania i kontroli oraz zalecenia służące poprawie realizacji działań oraz wspieraniu należytego zarządzania finansami. Ponadto audytor wewnętrzny wspomaga w pracy biegłych rewidentów, którzy poświadczają sprawozdania finansowe Trybunału. Audytor wewnętrzny złożył przed Trybunałem sprawozdanie na temat wyników kontroli przeprowadzonych w 2014 r., poczynionych ustaleń i zaleceń oraz działań podjętych w ich wyniku. Trybunał przedstawia co roku wyniki audytu wewnętrznego Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

W październiku 2014 r. Dział Audytu Wewnętrznego Europejskiego Trybunału Obrachunkowego uzyskał certyfikat poświadczający, że działa on zgodnie z definicją audytu wewnętrznego, kodeksem etyki i standardami Instytutu Audytorów Wewnętrznych. Certyfikacja była rezultatem dogłębnej oceny jakości prac Działu Audytu Wewnętrznego Trybunału przeprowadzonej przez zewnętrznego audytora (Deloitte Sàrl) na wniosek audytora wewnętrznego i Komitetu Audytu Trybunału w celu zapewnienia zgodności ze standardami Instytutu Audytorów Wewnętrznych w zakresie profesjonalnej praktyki audytu wewnętrznego.

Audyt zewnętrzny Trybunału

Roczne sprawozdanie finansowe Trybunału jest badane przez niezależnego biegłego rewidenta. Stanowi to istotny element podejścia Trybunału do standardów kontroli, który stosuje w stosunku do siebie te same zasady przejrzystości i rozliczalności co w stosunku do jednostek przez siebie kontrolowanych.

Sprawozdanie niezależnego biegłego rewidenta – w tym wypadku PricewaterhouseCoopers Sàrl – na temat sprawozdania finansowego Trybunału za 2013 r. zostało opublikowane 18 września 2014 r.

Opinie niezależnego biegłego rewidenta – rok budżetowy 2013

W odniesieniu do sprawozdania finansowego:

W naszej opinii sprawozdanie finansowe przedstawia prawdziwy i rzetelny obraz sytuacji finansowej Europejskiego Trybunału Obrachunkowego na dzień 31 grudnia 2013 r., a także jego wyniku ekonomicznego i przepływów pieniężnych za rok budżetowy zamknięty tego dnia, zgodnie z rozporządzeniem Rady (UE, EURATOM) nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Unii oraz rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 1268/2012 z dnia 29 października 2012 r. w sprawie zasad stosowania rozporządzenia finansowego.

W odniesieniu do wykorzystania zasobów i procedur kontroli:

Na podstawie przeprowadzonych przez nas prac, opisanych w niniejszym sprawozdaniu, stwierdzamy, że nie zwróciło naszej uwagi nic, co dawałoby nam podstawy, by sądzić, że we wszystkich istotnych aspektach i na podstawie opisanych powyżej kryteriów:

•zasoby przyznane Trybunałowi nie zostały użyte zgodnie z ich przeznaczeniem;

•stosowane procedury kontroli nie dają niezbędnych gwarancji zapewniających zgodność operacji finansowych z obowiązującymi zasadami i przepisami.

Oświadczenie delegowanego urzędnika zatwierdzającego

Ja, niżej podpisany, Sekretarz Generalny Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, działając jako delegowany urzędnik zatwierdzający, niniejszym:

•oświadczam, że informacje zawarte w niniejszym sprawozdaniu są prawdziwe i poprawne;

•stwierdzam, że mam wystarczającą pewność, że:

–środki przeznaczone na działalność opisaną w niniejszym sprawozdaniu były wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem oraz zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami;

–stosowane procedury kontroli dają niezbędne gwarancje odnośnie do legalności i prawidłowości transakcji leżących u podstaw rozliczeń i zapewniają właściwe postępowanie w przypadku pojawienia się zarzutów nadużyć finansowych lub podejrzenia nadużycia;

–koszty kontroli i płynące z nich korzyści są odpowiednie.

Moja wystarczająca pewność opiera się na moim własnym osądzie i na informacjach, którymi dysponuję, takimi jak sprawozdania i oświadczenia subdelegowanych urzędników zatwierdzających, sprawozdania audytora wewnętrznego i sprawozdania niezależnego biegłego rewidenta za poprzednie lata budżetowe.

Potwierdzam, że nie jestem świadomy istnienia faktów, które nie zostały zgłoszone w niniejszym sprawozdaniu, a które mogłyby negatywnie wpłynąć na interesy Trybunału.

Luksemburg dnia 26 lutego 2015 r.

Eduardo Ruiz García
Sekretarz generalny